భూటాన్ యాత్ర అంటే? ఆనంద, ఆరోగ్యాలకలగలిసిన యాత్రే ! PART 3

భూటాన్ యాత్ర అంటే?  ఆరోగ్య ఆనంద యాత్రే  

  18 ఏప్రియల్, 2024 ఉదయం 80.30 గంటలకు  ‘థింపూ’ లోని హోటల్ “కుమ్ చుమ్ ఇన్” నుండి ‘దోచులా పాస్’ మీదుగా ‘పునఖా’ కు బయలుదేరాము. దేశ రాజధాని నగరమైన ‘థింపూ’ జనాభా కేవలం లక్ష మంది మాత్రమేనట. అక్కడ నిర్మించే ప్రతి ఇల్లూ బాహ్యంగా చూసినప్పుడు ఎవరైనా స్థానికంగా లభించే కర్రతో ఒకే విధమైన సాంప్రదాయ పద్దతిలో మాత్రమే నిర్మాణం చేయాల్సి వుంటుంది. లోపల మాత్రం ఎవరి అభిరుచికి తగ్గట్టు వాళ్ళు అధునిక వసతులతో నిర్మించుకోవచ్చును. పూర్వ కాలంలో లోపల, వెలుపల ఇడ్లన్నీ కలపతోనే

నిర్మించేవారట. ప్రస్తుతం సిమెంట్, స్టీల్ కూడా వాడుతున్నారు.   

 కొత్త డ్రైవర్ పేరు ‘ఉగ్గేన్’.  హోటల్ నుండి బయలుదేరిన మా బస్సు 11 కి.మీ. వరకు  ఆ దేశ పెరేడ్ గ్రౌండ్ రోడ్డు మీదుగా ముందుకు సాగింది. మేము వెళ్ళాలనుకున్న ‘పునఖా’ థింపూ నుండి సుమారు 73 కి.మీ.దూరంలో వుంటుంది. అయితే, దానికన్నా ముందు మేము 22 కి.మీ. దూరంలో వుండే ‘దోచులా పాస్’ ను సందర్శించాల్సి వుంటుంది.

 అద్భుతమైన కొండదారి కనువిందు చేస్తుంటే మమ్ముల్ని మేము మరిచిపోయి చూడసాగాము. సుమారు గంటన్నర తరువాత ఇరవై రెండు కి.మీ.దూరంలో వున్న ‘దొచులా పాస్’ దగ్గరున్న ఓ పెద్ద హోటల్ ముందు ఆప్పటికే ఆగి వున్న వాహనాల సముదాయం పక్కన ఆగింది.

మేమంతా వెంటనే  కిందికి దిగాము. అప్పటికే ఆ ప్రాంత మంతా మేఘ సమూహంతో కప్పబడిపోయివుంది. ఆ అవిచ్చిన మేఘ సమూహాల శీతల స్పర్శకు మా శరీరాలు ఝిల్లంటూ మమ్ముల్ని మరో లోకంలోకి లాక్కుపోతుంటే,గంజాయి దమ్ముకు గుమ్మెక్కిపోయిన సాధువుల్లా ఆనందంతో ఊగిపోతూ కేరింతల్తో చుట్టూ పరికించి చూశాము.

 మాకు ఎదురుగా ఆకాశంలోకి దూసుకు పోయిన చిక్కటి ఆకుపచ్చ దేవదారు వనాల మీద మంచు పెరుకు పోవడంతో అవి కాస్తా మంచి ముత్యాలు జాలెబోసిన కల్పవృక్షాల మాదిరి నిశ్చలంగా నిలబడిపోయి, వివాహ సమయంలో తమను తాము చూకుని మురిసిపోయే నూతన వధూవరుల మాదిరిగా మురిసిపోతున్నట్టుగా అన్పించసాగాయి. నేరుగా వాటి దగ్గరగా

వెళితే వాటి వెనుక అగాధమైనలోయ భీతిగొల్పేలా దర్శనమిస్తుంది. చూస్తుండగానే విశ్వ క్రీడల్లో భాగమైన పరుగు పందెంలో ముందుకు దూసుకు పోతున్న క్రీడాకారుల మాదిరిగా మేఘ సమూహాలు  తమ పరుగుల ఉధృతిని మరింతగా పెంచాయి.

 ఆ లోయకు ఎడమ పక్కగా వున్న హోటల్ని దాటి మరికొంత ముందుకు వెళితే తీర్చిదిద్దినట్టున్న ఓ పూలవనం మధ్యలో ఓ అద్భుతమైన మోనెస్ట్రి దర్శనమిస్తుంది. దాని వైపుగా వెళ్ళాలా? వద్దా? అన్న నా సంశయానికి చుక్క పెడుతూ మా గైడ్ ఫైమా “మనకు వెనుక వైపు నున్న స్మారక స్థూప సముదాయాన్ని ముందుగా చూద్దురుగాని రండీ!” అంటూ కేక వేయడంతో మేమంతా ఆ వైపుగా కదిలాము.

 విశాలమైన ఆ స్థూప సముదాయం వృత్తా

కృతిలో మూడు తంతెలుగా నిర్మితమైవుంది. మొదటి తంతెలో 45, రెండవ తంతెలో 36, మూడవ తంతెలో 27 స్థూపాలు నిర్మితమై వున్నాయి. వాటన్నింటినీ కలిపి చూస్తే  వచ్చేది మళ్ళీ 108 దే. వీటిని ‘డృక్ వాంగ్యల్ చొర్టేన్స్’ అని కూడా అంటారు. వీటిని నిర్మించినవాడు అషి డోర్జీ. ఒకప్పటి రాజుకున్న నలుగురు రాణుల్లో పెద్దరాణి తల్లికి కూడా ఇక్కడ ఒక స్థూపం నిర్మించబడింది. వాటితో పాటు డృక్ వాంగ్యాల్ లఖాంగ్ (ఆలయం) అని పిలువబడే ఒక మఠం కూడా నిర్మించబడింది. ఇక్కడ ప్రతి యేటా వార్షిక ఉత్సవాలు నిర్వహించ బడతాయట.

 ఇక్కడున్న ప్రధానమైన 108 స్థూపాల నిర్మాణం వెనుక ఒక వీరోచిత గాధ కూడా వుంది. అస్సాం తిరుగుబాటు దారులకు, భూటాన్ సైన్యానికి మధ్య జరిగిన భీకర

పోరాటంలో తిరుగుబాటు దారులు  పరాజితులైనప్పటికీ భూటాన్ సైన్యంలో నూటా ఎనిమిది మంది సిపాయిలు అమరులయ్యారట. వారి స్ర్ముత్యర్ధం ఈ స్థూపాలను నిర్మించారని కూడా చెబుతారు.

 క్షణ క్షణానికీ మరింత చల్లదనాన్ని, హర్షామోదాన్ని సంతరించుకుంటున్న అక్కడి, అప్పటి అద్బుత వాతావరణాన్ని వేరేదానితో పోల్చలేని స్థాయిలో మా బృందమంతా ఆస్వాదిస్తూ ఆ స్థూప సముదాయం చుట్టూ ఒక పరిక్రమ చేద్దామని బయలుదేరాము. నాగేశ్వరావు గారు,  నేను మాత్రమే పరిక్రమ పూర్తి చేశాము. పరిక్రమ తరువాత పూర్తిగా పైకెక్కి మఠం ముందు కొన్ని క్షణాలు నిల్చుని దేశం కోసం అమరులైన సిపాయిలకు మనసులోనే నివాళులు అర్పించి కిందికి వచ్చాము.

 అప్పటికి మావాళ్ళంతా ఎదురుగా వున్న

మోనెస్ట్రి ప్రధాన ద్వారం వరకూ వెళ్ళి అక్కడున్న ‘ర్హోడ్రెండమ్’ పూల మొక్కల దగ్గర నిలబడి ఫోటోలు దిగడంతోనే సంతృప్తి చెందారు. ఆ పక్కనే వున్న ప్రధాన ద్వారంలోని సెక్యూరిటీలో 250 రూ.లు టికెట్ కొని లోపలికి వెళ్ళడానికి సంకోచించారో? లోపాలవున్న చారిత్రక విషయాలను గురించి తెలియదో? నాకు అర్ధం కాలేదు. ఏ సమూహంలో నైనా సహజంగా కొందరు వ్యక్తులు అక్కడక్కడా పర్యటనను తెంచివేస్తూ ముందుకు పోతుంటారు. మావాళ్ళే ఒకవేళ టిక్కెట్లు కొనుక్కుని లోపలికి వెళ్ళి వుంటే, అక్కడ స్వర్ణ కవచ తాపడంతో శోభితమైన మోనెస్ట్రి పైకప్పు ప్రాభవాన్నిచూసివుండేవారు. అంతేకాదు, ఆ మోనెస్ట్రీ వెనుక ఒకానొకప్పుడు బౌద్ధ సన్యాసులు నివసించిన చిన్న చిన్న సొరంగ నివాసాల

సముదాయాన్నీవీక్షించగలిగి వుండేవారు.

 అప్పటికే అక్కడ చాలా సమయం గడిచి పోవడంతో పాటు, తాను ముందుగా వాటిని గురించి మాకు ఏమాత్రం తెలియజేయని మా  గైడ్ ఫెమా తన తప్పిదాన్ని కప్పిపుచ్చుకుంటూ  “ ఆలస్యమౌతుంది వెళ్ళిపోదాం రండి” అంటూ కేకలు వేస్తుండడంతో అక్కడి విషయాలన్నీ చదివి వున్న నేను కూడా ఏమీ మాట్లాడలేక, అక్కడికెళ్ళి చూడనూ లేక సందిగ్ధంలో పడిపోయాను. “నిజంగా అది క్షమించలేని మా అలసత్వం కిందికే వస్తుంది” అనుకుంటూ నేనూ అందరితోపాటు వెను దిరిగి వెళ్ళి బస్సెక్కాను.

 వెనక ఎప్పుడో (1972) నేను 7వ తరగతి చదివే రోజుల్లో పిల్లలతో తీసిన ‘బాలభారతం’ అనే తెలుగు సినిమాలో పాండవ మధ్యముడు అర్జునుడు శరాలతో

స్వర్గానికి నిచ్చెన వేస్తే, భీముడు దాని మీదుగా పైకెళ్లి దేవేంద్రుని భృత్యులను యుద్దంలో ఓడించి ఇంద్రుని దగ్గరుండే ‘ఐరావతం’ అనబడే తెల్ల ఏనుగును తమ చెల్లెలైన దుస్సల నోము కోసం భువికి తీసుకొచ్చే సందర్భంలో మానవుని గొప్పతనాన్ని కీర్తిస్తూ సినీ కవి ఆరుద్ర ఓ గేయం వ్రాయగా గాన గంధర్వుడు ఘంటసాల అద్భుతంగా పాడాడు. మేము ‘దోచులా పాస్’ నుండి బయలు దేరి ముందుకు సాగుతుంటే అక్కడి ప్రకృతి సౌందర్యం నన్ను మరోలోకాలకు తీసుకుపోయిన సందర్భంగా ఎందుకో నా ప్రమేయంలేకుండానే మానవుని సామర్ధ్యాన్ని కీర్తిస్తూ  పైన పేర్కొన్న పాట నాలో సుడులు తిరగసాగింది.

 అదే సమయంలో మాకు కుడి పక్కగా ఎక్కడో తూర్పుదిశలో హిమానీనదాల్లో

పుట్టి, పడమర దిశగా ఎక్కడికో సాగిపోతున్న ‘పునా సాచి’ నది సోయగాలు చూడడానికి మనిషి కున్న రెండు కండ్లు చాలవన్పిస్తుంది. కొండొకచోట వయసు పరవళ్ళు తొక్కుతున్న యువతీ యువకులు కొందరు ఆ నది నీటిలో రాప్టింగ్ అనే సాహస జలక్రీడలో తమను తాము మర్చిపోయిన ఆనందపు ఉన్మాదంతో వేస్తున్న కేకలు జేగంటల నాదంలా వాయుతరంగాల్లో వలయాలు వలయాలుగా సుదూరతీరాలకు విస్తరిస్తూ గిరి శిఖరాలను సున్నితంగా స్పృశిస్తూ వెనుదిరుగుతున్న దైవీభూత దృశ్యాన్ని మనో నేత్రంతో నైనా చూడగల అదృష్టవంతులకు నిజంగా అదో మనోహర నందనోద్యానం.

 అత్యంత సుందరమైన వస్తువు ఏదైనా అరుదుగా మన కంట పడితే ఆ ఆనందం ఆవర్ణంగా మారిపోతుంది. కానీ, అది

ఎంతటి అపురూపమైన వస్తువైనా పదే పదే మనకు అత్యంత సమీపంగా వస్తే క్రమంగా దానిమీద మన ఆసక్తి తగ్గిపోతుంది. తగ్గిపోడమే కాదు దాన్ని పట్టించుకోకపోవడం కూడా జరుగుతుంది.

 మేము సాగిపోతున్న రహదారికి ఇరువైపులా మొదట మొదట కన్పించినప్పుడు ‘ర్హోడ్రెండమ్’ మొక్కల్ని అపురూపంగా చూసిన మేము పోను పోను విపరీతంగా కాన్పించడంతో ఇక మేము వాటిని పట్టించుకోవడం మానేశామంటే అతిశయోక్తికాదు.

 ‘దోచులా పాస్’ సందర్శనం ఇచ్చిన కిక్ తో   మేమంతా మరింత ఉత్సాహంతో తిరిగి బస్సెక్కి ‘పోబ్జి కా వ్యాలీ’ సందర్శనానికి బయలుదేరాము. కొద్ది దూరం వెళ్ళిన తరువాత మాకు హోటల్ చికెన్ డిన్నర్

ఎదురయ్యింది.  అక్కడ నేను నా జీవితంలో మొదటిసారి కప్పు కాఫీ నూటా ఎనభై రూపాయలు పెట్టి తాగానంటే నాకు నేనే నమ్మలేకపోయాను. ఎందుకంటే  నా చిన్నప్పుడు మా బాపు వరినాట్ల కాలంలో  బురద పని చేసి అలిసిపోయినప్పుడు ఎప్పుడో ఒకరోజు  మా ఊళ్ళో వున్న దశరధ రామయ్య హోటల్ కి వెళ్ళి పావలా ఇచ్చి ‘ఛాయ్’ తాగి వచ్చేవాడు.  వచ్చిన వెంటనే మా అమ్మతో “అనవసరంగా పావలా పెట్టి హోటల్లో ‘ఛాయ్’ తాగి వచ్చాను. ఆ పావలా పెట్టి నాలుగు గోంగూర కట్టలు కొనుక్కొస్తే పిల్లలంతా రెండు పూటలా కమ్మగా తినే వారు కదా?” అంటూ బాధపడేవాడు. బాపు  మాటలు వింటూనే మా అమ్మ “అయితే, అయిందిలే బాధపడకు. రోజూ తాగవుకదా?” అంటూ ఊరడించేది.

 సుమారు యాభై ఐదు, అరవై ఏండ్ల

తరువాత అలాంటి దృశ్యమే ఇప్పుడు మిత్రులతో కలిసి ఆ కాఫీ తాగిన తరువాత మా దంపతుల మధ్య మధ్య జరిగిన సంభాషణ మా ఆమ్మా! బాపులను గుర్తుకు తెచ్చింది.

 “మనం రాత్రికి తిరిగి ఇదే హోటల్ కి వస్తాం. కాబట్టి బస్సు మీది లగేజీ అంతా ఈ హోటల్ ల్లోనే దించి పోదాము. ఎందుకంటే పోను పోను మనం వెళ్ళే దారి స్టీఫ్ హైట్ వుంటుంది. కాబట్టి లగేజ్ ఒక్కోసారి                      కిందపడి పోయే ప్రమాదం వుంటుంది. మీ సామానుకి హండ్రెడ్ పర్సెంట్ గ్యారెంటీ ఇస్తాం” అంటూ చెప్పడంతో మేమంతా “సరే” అనక తప్పలేదు.  సామ్మను దించిన వెంటనే మమ్ములను ఎక్కించుకున్న బస్సు ‘పోబ్జీకా వ్యాలీ’ దిశగా పరుగందుకుంది.

 ‘పోబ్జీ కా వ్యాలీ’ మధ్య భూటాన్ లో పడమర దిశలో పధహారు వేల అడుగుల

ఎత్తు వుండి తూర్పుగా  పోను పోను తొమ్మిది వేల ఎనిమిది వందల అడుగుల ఎత్తుతో వాలుగా వుంటుంది.  మొత్తం మీద  లోయ అంతా కలిపి నూటా అరవై  మూడు చ.కి.మీ. విస్తీర్ణంతో ‘యు’ ఆకృతిలో నెలకొని వున్న ఓ చిత్తడి నేల. అది ఎల్లవేళలా పచ్చగడ్డితో తివాచీ పరిచినట్టుగా వుంటుంది. ఆ లోయలో పెరిగే చిన్న చిన్న మరుగుజ్జు వెదురు మొక్కలు చాలా ప్రత్యేకమైనవి. ఏవిధంగా నంటే  ప్రతి సంవత్సరం అక్టోబర్ మాసంలో ప్రపంచ వ్యాప్తంగా అంతరించి పోతున్న ‘నల్ల మెడ కొంగలు’ టిబెట్ నుండి ఇక్కడికి వలస వస్తాయట. ప్రపంచ ప్రసిద్ద పర్యావరణ శాస్త్ర వేత్తల ప్రస్తుత అంచనా ప్రకారం ప్రపంచం మొత్తంలో ఇప్పుడు కేవలం ఎనిమిదంటే ఎనిమిది మాత్రమే ఈ ‘నల్ల మెడ కొంగలు’ మిగిలి వున్నాయని తేలింది. అంతటి

అరుదైన, అపురూపమైన ఆ పక్షులు ఇక్కడికి వచ్చినప్పుడు  ఇక్కడి చిత్తడి నెలల్లో పెరిగే మరుగుజ్జు వెదురు లేత ఇగుళ్ళను ఇష్టంగా తింటాయట. 

 ఎప్పటి మాదిరిగానే గత సంవత్సరం ‘టిబెట్’ నుండి ఈ ‘పోబ్జీ కా వ్యాలీ’ కి ఆ పక్షులు వలస  వచ్చినప్పుడు అందులో రెండు పక్షులు వాటి ఎత్తు, రెక్కల పొడవు కారణంగా విద్యుత్ తీగలకు తగిలి గాయాలపాలై ఎగిరి పోలేక ఇక్కడే మిగిలిపోయాయట. దాంతో ప్రభుత్వం వారి ఆదేశాల మేరకు  అటవీ సిబ్బంది వారు,  వాటిని పట్టుకుని వైద్యం చేయిస్తున్నారు. ఆ పక్షులు రెండింటి కోసం ఓ పక్షి సంరక్షణా కేంద్రమే ఏర్పాటుచేసి, అందులో ఒక వైద్యుణ్ణి కూడా నియమించారు. వాటిని ప్రత్యేకమైన అథితుల మాదిరిగా భావించి  అపురూపంగా సంరక్షిస్తున్నారు. ఇప్పుడా

రెండు పక్షులే సందర్శకులకు అక్కడో ప్రత్యక్ష  ఆకర్షణగా నిలిచిలిపోయాయి. కొడిగట్టి ఆరిపోబోతున్న దీపానికి, ఇంధనం అందించి దాని వెలుగులు ఆరిపోకుండా నిలబెట్టినట్టు, భూగోళం మొత్తం మీదనే అంతరించి పోతాయనుకుంటున్న అరుదైన పక్షుల సంరక్షణను నెత్తికెత్తుకున్న భూటాన్ ప్రభుత్వాన్ని మనమంతా తప్పకుండా అభినందించాల్సిన ఆవశ్యకత వుంది.

 మేమా కనుమలోకి అట్లా అడుగు పెట్టామో లేదో! కనుమ మొత్తం విస్తృత మేఘా వృతమై లే చీకట్లు కమ్ముకు రాసాగాయి. లోయలో ఇంటికీ  ఇంటికీ మధ్య చాలా ఎడం వుంటుంది. ఆ ఖాళీస్థలాల్లో బంగాళా దుంపను విత్తడానికి వాటిని  కాకర పండు మాదిరిగా దున్ని పాటు చేసి పెట్టుకున్నారు. 

 మనం వెళ్ళే దారికి సమీపంలోనే అతి పురాతనమైన ‘గాంగ్ టెంగ్ మోనాస్ట్రీ’ గత

చరిత్ర వైభవానికి సాక్షీ భూతంగా నిలిచి,  మౌన గంభీరంగా కన్పిస్తూ చూపరులను రసాత్మకోద్రేకాని గురిచేసెట్టుగావుంది.

 ఇక లోయ చుట్టూ వున్న కొండలను కప్పి వేసిన మేఘాలు స్థిర, ధీరత్వాలకు ప్రతీకాలైన పర్వతాలను  తాత్కాలికంగానైనా కనుమరుగుచేసామన్న ఆనందంతో మౌన గంభీరంగా నిలిచి పోయాయి. మేము మాత్రం తక్కువ తిన్నామా అన్నట్టు అంతలోకే నింగి నుండి నిశ్శబ్దంగా దూసుకొచ్చిన వాన చినుకులు   టప టప మని గరికపచ్చ భూమిని చుంభించ సాగాయి. భూలోక స్వర్గం మాదిరిగా భాసిస్తున్న ఆ కనుమ మనోజ్ఞ సౌందర్యాన్ని మేమంతా అప్రతిభూతులమై చూస్తుండగా మా బస్సు వెళ్ళి నల్ల మెడ కొంగల సంరక్షణ విద్యా కేంద్రం దగ్గర నిలిచి పోయింది.

 అసలే చలి, దానికి తోడు వర్షం కూడా పడుతుండడంతో మా వాళ్ళల్లో కొందరు “దిగాలా? వద్దా?” అన్న సంశయంలో వుండగానే, అందరికన్నా ముందుగా కిందికి దిగిన లింగయ్య మా కోసం సంరక్షణా కేంద్రంలోకి వెళ్ళడానికి టిక్కెట్లు తీసుకున్నాడు.  దాంతో మేము అయిదుగురం కిందికి దిగాము.

 ఆ తరువాత మా మిత్రులంతా మెల మెల్లగా కిందికి దిగి టిక్కెట్స్ తీసుకుని  తడుస్తూనే మా వెనుక ‘నల్ల మెడ కొంగల’ ద్వయం వున్న ఇనుప జాలీ శిబిరం దగ్గరికి చేరుకున్నారు. ఈ భూమి మీద  పుట్టిన సర్వ ప్రాణులకూ జీవించడానికి సమానమైన హక్కును ప్రసాదించిన ప్రకృతి మాత సామన్యాయ సిద్ధాంతాన్ని అగాధంలోకి పడదోస్తూ,  సమస్త ఆధునిక ఆవిస్కరణలకు కేంద్ర బింధువైన విద్యుత్ తీగల కారణంగా

ఆ పక్షులు తమ జీవించే హక్కు హననం చేయబడుతుండగా, ఆ వయన మేమిటో అర్ధం కాక, ఇనుప జాలీల మధ్య దిగాలుగా నిలబడి, మౌనరోదనతో నిస్సత్తువుగా నిలిచి, తాము స్వేచ్ఛగా విహరించాల్సిన ఆకాశం దిక్కు తల లెత్తి చూస్తూ దీనంగా కనిపించాయి.

 స్వేచ్చా విహంగ భంగమై, బంగారు సంకేలలో చిక్కిపోయిన నిరపరాధుల మాదిరిగా నిలిచి పోయిన వాటిని నిశ్శబ్దంగా చూస్తూ, ఫోటోలు తీసుకుని ఆ పక్కనే వున్న  ఓ విశాల భవన సముదాయంలో మేమంతా అడుగుపెట్టాము. అక్కడా కనుమ చారిత్రక విశేషాలను గురించి ఏర్పాటు చేసిన ఛాయాచిత్రాలను చూసుకుంటూ పై అంతస్తు మీద కెళ్ళిన మాకు చేతి మగ్గాల మీద తయారైన ఉన్ని దుస్తులు ఆమ్మకానికి పెట్టి కనిపించాయి. మా మిత్రులు కొందరు ఆ

దుస్తులను కొన్నారు  కూడా. ఆ తరువాత పక్కనే వున్న ఓ మినీ థియేటర్లో ‘నల్ల మెడ కొంగల’ మీద తీసిన  ఓ పావుగంట నిడివిగల డాక్యుమెంటరీ చిత్రాన్ని ఆసక్తిగా చూశాము. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరం నవంబర్ నెల పన్నెండవ తేదీన ‘నల్ల మెడ కొంగల’ పెస్టివల్ జరుగుతుందట. దానికి ప్రపంచం నలుమూలల నుండి వేలాది మంది ప్రకృతి ప్రేమికులు తరలి వస్తుంటారట.

 ఆ సంరక్షణా కేంద్రంలో సుమారు ఓ గంటపాటు గడిపిన మేమంతా మెల్లగా బయట కొచ్చాము. మమ్ముల్ని చూస్తూనే  డ్రైవర్ ఉగ్గెన్ “ఇంకా పెద్ద వర్షం పడితే మనం వెనక్కెళ్లడం కష్టమౌతుంది. కాబట్టి వెంటనే బయలు దేరుదాం బస్సెక్కండి!” అంటూ మమ్ముల్ని తొందర పెట్టసాగాడు. అతని మాటలను విన్న నేను “ఇతని మాటలేవో కొంచం తేడాగావున్నాయి. ఇతని పని

ఇలాక్కాదులే” అనుకుంటూ మా అందరికన్నా కాస్త వెనగ్గా మెల్లగా బస్సు దగ్గరికి వస్తున్న గైడ్ ఫెమాకు ఎదురెళ్ళి “చూడు బేటా! మేమంతా అరవై ఏండ్లు దాటిన సీనియర్ సిటిజన్స్ మి.  అంతా రిటైర్డ్ ఉద్యోగులం. మేం అతికష్టం మీద దాదాపు రెండున్నర వేల కి.మీ. దూరం వచ్చాం. ఇంత దూరం మళ్ళీ మళ్ళీ వచ్చే అవకాశం మాలో ఎవ్వరికీ లేదు. కాబట్టి దయచేసి ఇక్కడ మేం ఇంకా ఏమేమి చూడాలో కొంచం ఆలస్యమైనా తప్పకుండా చూపించమని మా అందరి తరపునా అభ్యర్ధిస్తున్నాను. కాబట్టి ఆలోచించు” అంటూ నా మనసులోని మాటను వెల్లడించాను.

 దాంతో అతను డ్రైవర్ మాటలను తోసిపుచ్చి వెనక్కి తిరుగుదాం అన్న బస్సును మంరింత ముందుకే తీసుకు

పోయాడు.  ఆలా వెళ్ళడం నిజంగా మాకు ఓ జీవిత కాల జ్ఞాపకాన్ని తనివిదీరా అందించింది.

 ఎలాగో వివరిస్తాను–

 చిన్నప్పుడు నేను నాలుగైదు తరగతులు చదివేటప్పుడు మా సాంఘీక శాస్త్రంలో భూటాన్ దేశాన్ని గురించి తెలియజేసే పాఠంలో జడల బర్రెలను గురించిన ప్రస్థావన వచ్చేది. అది చదివినప్పుడల్లా  ఆ చిన్న వయసున్నే “ఎప్పటికైనా ఈ జడల బర్రెలను ప్రత్యక్షంగా చూడగలనా?” అన్న ప్రశ్న నాకు నేనే వేసుకునే వాణ్ణి. ఈ క్షణంలో అది వాస్తవమై నా కండ్ల ముందు సజీవంగా కదలాడుతుంటే నాకదో మరపురాని సంఘటనగా మనస్సనే తెల్లకాగితం మీద వర్ణ వర్ణాల తైల చిత్రాలై ముద్రిత మవ్వసాగాయి.

 మహా కవి శ్రీ శ్రీ తన విస్తృత సాహితీ

యానంలో ఒకానొక గేయ కవితలో  “యముని మహీషపు లోహ ఘంటికలు” అంటూ ఓ  ప్రమాద సూచిక సమాజానికి అందించారు. ఇక్కడ నా బాల్య కాల ఊహ వాస్తవమై కళ్ళ ముందు కదలాడుతుంటే చాలా సందర్భాల్లో మన  పెద్దలు ఆధ్యాత్మిక పరంగా మాట్లాడుతూ “బొందితో కైలాసానికి పోయినోడెవ్వడు?” అంటూ సందర్భోచితంగా ఒక పురాణోక్తిని ఉటంకించడం మనలో చాలా మందిమి  వినే వుంటాము.  

 మా ఎదురుగా విశాలమైన చిత్తడి నెలలో యముని వాహనంలా బలిష్టమైన కాయంతో, పెద్ద పెద్ద కుచ్చు తోకలతో, అక్కడక్కడా కొన్నింటికి బ్యూటీ స్పాట్ పెట్టినట్టుగా అందమైన తెల్ల మచ్చలతో మందలు మందలుగా తిరుగాడుతూ, తమలో తామే సరదాగా

కుమ్ములాడుకుంటూ, పచ్చగడ్డిని పెరుక్కు తింటూ రస రమ్య ప్రకృతి మానసికోల్లాస ఉత్ప్రేరకమై చౌలు రేపుతుంటే, కదులుతున్న కొండల్లాంటి జడల బర్రెల సమూహాల భయద సౌందర్యానికి ఊగిపోతూ నేను “పెద్దలు చెప్పినట్టుగా బొందితో కైలాసానికి వచ్చినంతగా అనుభూతికి లోనౌతున్నాను” అంటూ చిన్న పిల్లవాడిలా  కేరింతలు కొడుతుంటే, పక్కనే వున్న నా శ్రీమతికీ మా బాల్యకాలపు స్ర్ముతులేవో గుర్తుకొచ్చినట్టు మూసి మూసిగా నవ్వుకుంటూ “మరీ వాటి దగ్గరికి వెళ్ళకండీ! వాటిలో అవి కుమ్ముకుంటూ  మీద కొచ్చి పడ్డాయంటే ఇంకేమన్నా వుందా?” అంటూ మాటలతోనే నా ఉత్సాహానికి కనిపించని కళ్ళాలు వేయసాగింది.

 నా తోటి మిత్రులు కూడా ఎవరి స్థాయిలో వాళ్ళు మా మనసుల మీద ప్రకృతి చేస్తున్న

మాయా జాలానికి అనుగుణంగా స్పందిస్తూ రక రకాల విన్యాసాలు చేస్తూ గట్లు తెగిన వారద నీటి మాదిరిగా పరవళ్ళు తీస్తూ ఆ చిత్తడి నేలను చిత్తు చిత్తుగా తోక్కెయ్య సాగారు.

 కాలిక స్పృహను  కోల్పోయిన మమ్ముల్ని చూస్తూ మాతోపాటు ఆ వానలో, ఆ గాలిలో నర్తించిన గైడ్ ఫెమా, టూర్ ఆపరేటర్ రుఖేష్ లు చివరికి “పొద్దు పోతుంది వెళ్దాం పదండీ!” అంటూ హెచ్చరించడంతో ఇక విధిలేక వెళ్ళి బస్సెక్కాము.             

  ఇక తప్పని సరికావడంతో ‘పోబ్జి కా వ్యాలీ’ సందర్శనానికి అర్ధ మనస్కంగానే ముగింపుపలికిన మేము వెను తిరిగి ,పునాఖా కోట, దిశగా బయలుదేరాము.

 మేఘ ఛత్ర ఛాయాల్లో, విరజాజి పూల వంటి తుంపర చినుకులు రాలసాగాయి.

రహదారి పొడవునా కొండల మీద వాలిన మేఘాలు ముందుకు సాగిపోతే, తాము ఎండ వేడిమిని తిరిగి భరించాల్సి వస్తుందన్న భయంతో కొండలు వాటిని గట్టిగా పట్టుకుని ఆపినట్టుగా అనుభూతిని పంచుతున్నాయి. ఆ అద్భుత వాతావరణంలో మేము ‘ర్హోడ్రండమ్’ పూ పొదల ప్రౌఢ ముగ్ధత్వానికి మోహితులమైపోయాము. మొగలి పొదలను చుట్టుకుని వుండే శ్వేతనాగుల్లా ఆ పూ పొదలను హత్తుకుంటూ మా సౌందర్య పిపాసను కొంతలో కొంతైనా చల్లార్చు కోవాలన్న  తలంపుతో ఎన్నో ఫోటోలు తీసుకున్నాము.

 మేఘాల కారణంగా దారి కన్పించడం కష్టమైనప్పటికీ డ్రైవర్ ఉగ్గెన్ చాకచక్యంగా వాహనాన్ని మున్ముందుకు పరుగులు తీయించ సాగాడు. ఆ పరిస్థితిలో బస్సు ఏ

మలుపులో? ఏ లోయలో? ఎక్కడ? ఏ క్షణంలోనైనా జారిపడిపోతామేమో నన్న భయంతో మేమంతా బిక్కచచ్చి పోసాగాము. మరో వంక లోయల, మేఘాచ్ఛాధిత శిఖరాల అందాలను వీక్షిస్తూ, ఛాయా చిత్రాలను తీసుకుంటూ ముందుకు సాగిపోయి పొద్దున సందర్శించిన 108 స్థూపాల ‘డృక్ వాంగ్యల్ చొర్టేన్స్’ దగ్గర మళ్ళీ కొద్దిసేపు ఆగాము. కానీ అక్కడ పొద్దున వున్న వాతావరణం లేక పోవడంతో వెంటనే బస్సెక్కి  ‘చికెన్ డిన్నర్’ వైపుగా సాగాము.

 అయితే, రుఖేష్ కి, ఆ హోటల్ వాళ్ళకు మధ్య ఏం జరిగిందో? ఏమో గాని? ఆ రాత్రి మా బస అక్కడ కాకుండా ‘పునాఖా’ లోని మరో హోటల్ ‘లేఖర్ రిసార్ట్స్’ కు మారింది. మమ్ముల్ని అక్కడ దించిన రుఖేష్, ఫైమా వాళ్ళు “మేము వెళ్ళి మీ లగేజ్ తో పాటు

డిన్నర్ తీసుకుని వస్తాం” అంటూ వెళ్ళిపోయారు. నిజానికి ఆ హోటల్ నాలుగు చుక్కల హోటలే అయినప్పటికీ ఊరికి దూరంగా, కొంచం ఎత్తు మీద ఉండడంతో అక్కడికి కస్టమర్స్ ఎవ్వరూ సరిగా రాకపోవడంతో బుకింగ్స్ లేక బూత్ బంగ్లా మాదిరిగా తయారయ్యింది. తాత్కాలికంగా ఏర్పాటు చేయబడిన నలుగురమ్మాయిలు మా బస్సు ఆగ గానే ఎదురొచ్చి మమ్ముల్ని స్వాగతించారు.  రూమ్స్ అన్నీ దుమ్ము కొట్టుకుపోయి వున్నాయి. “ఇదేమిటని అడిగితే “మీ రుఖేష్ మాకు ముందుగా చెప్పి వుంటే అన్ని వసతులూ చక్కగా ఏర్పాటు చేసే వాళ్ళం” అంటూ సమాధానం ఇవ్వసాగారు. అక్కడ తాగడాని మంచి నీళ్లు లేవు. కానీ, మంచి బార్ వుంది. దాన్నిండా రక రకాల మందు బాటిల్స్  అందంగా పేర్చి వున్నాయి.  అక్కడ

కొంతమంది పాన ప్రియులు కూడా వున్నారు.

 ఆ బూత్ బంగ్లా లాంటి హోటల్ ల్లో వుండడం కూడా మాకు, ప్రత్యేకంగా నాకు ఓ వింత అనుభవంగా అన్పించింది. మొత్తం మీద రాత్రి పది గంటలకు లాగేజ్ తో పాటు భోజనాలు కూడా తాయారు చేయించుకుని రుఖేష్ వాళ్ళు హోటల్ కొచ్చారు. అయితే, మా వాల్లెవ్వరూ సరిగా భోజనం చెయ్యకుండానే రూముల్లోకి వెళ్ళిపోయారు.

 ఏప్రియల్ 19, 2024 ఉదయం ఎనిమిదిన్నరకల్లా తయారైన మేము చెక్ ఔట్ కోసం ఎదురు చూస్తుండగా భూటాన్ దేశంలోని గుండే, కిడ్నీ రోగుల సహాయార్ధం ఓ స్వచ్ఛంద సంస్థను నడుపుతున్న     ఇద్దరు మిత్రులు నాకు పరిచయమయ్యారు. వారు తీవ్రమైన జబ్బులతో బాధపడే ఎంతో మంది రోగులను మనదేశంలోని కోల్ కత్తా, బెంగుళూర్, చెన్నై, హైదరాబాద్ లాంటి

మహా నగరాలకు తీసుకొచ్చి వైద్యం చేయిస్తుంటారట. వారితో మాట్లాడుతుండగానే రూమ్స్ ‘చెక్ ఔట్’ చేయాల్సి రావడంతో నా ఈ మెల్ ఐడి వారికి, వారి ఈ మైల్ ఐడి నాకు అందజేసుకున్నాము. ఆ నా కొత్త మిత్రులకు, హోటల్ సిబ్బందికి, హోటల్ ‘శిఖరా రిసార్ట్స్’ కి వీడ్కోల్ చెప్పి బస్సెక్కాము.    

 ఓ అరగంట ప్రయాణం తరువాత యస్టీ. వై. ఫై రెస్టారెంట్ & బార్ దగ్గర ఆగి టిఫిన్ చేశాము. టిఫిన్ చేసిన తరువాత నేరుగా ‘పునాఖా’ కోటకు చేరుకున్నాము. “బయట నుండి చూస్తేనే కోట చాలా అందంగా కన్పిస్తుంది.  లోపలికి వెళ్ళి చూస్తే ఇంకెంత బావుంటుందో కదా?” అనుకుంటూ ‘పోచూ నది’ మీద  కట్టిన చెక్క వంతెన మీదుగా కోటలోకి నడవసాగాము. నది నీటిలోకి తొంగిచూస్తే కొంచం తడి నేలలో ఒకేచోట

కుప్పలు కుప్పలుగా ఎర్రలున్నట్టు, నీటిలో ఒకేచోట లుకలుక లాడుతూ చాలా చేపలు కన్పిస్తున్నాయి.

 వంతెన దాటి కోటలోపల అడుగుపెట్టగానే ఎడమచేతి వైపుగా చాలా ఎత్తైన ఓ స్తూపం, దానికి వెనుక నున్న ఓ గుడి గోపురానికి  మెరుగులు పెడుతూ  ఛాలామంది పనివారు కన్పిస్తున్నారు. వాటిని చూసిన తరువాత కుడి పక్కకు తిరగ్గానే చాలా పొడవైన, ఎత్తైన మెట్లు దర్శన మిచ్చాయి. మేమా మెట్ల మీదుగా వెళ్ళి లోపల అడుగు పెట్టగానే సింహద్వారానికి రెండు వైపులా వున్న ఎత్తైన గోడల మీద అందమైన, సందేశాత్మకమైన వర్ణ చిత్రాలు చిత్రించబడి జీవకళతో దర్శన మిచ్చాయి. కోట మొత్తం మూడు భాగాలుగా నిర్మించబడి వుంటుంది. మొదటి భాగంలో ఐదు అంతస్తుల కోట, రక్షణా వ్యవస్థకు అనుకూలంగా నిర్మించబడి

వుంది. రెండో భాగం కేవలం బౌద్ధ సన్యాసులకు మాత్రమే కేటాయించబడి వుంటుంది. మూడో భాగంలో ప్రార్ధనా మందిరాలుంటాయి. ప్రార్ధనా మందిరాల వరకు ఎవరైనా చెప్పులు వేసుకొని వెళ్ళవచ్చు. కానీ లోపలికి వెళ్ళేటప్పుడు మాత్రం చెప్పులు బైట విడిచిపెట్టి  వెళ్ళాలి. ఈ పునాఖా ఇప్పటి రాజధాని థింప్ కన్నా ముందు 1955 వరకు దేశ రాజధాని నగరంగా వుండేదట. ఈ పట్టణం సముద్ర మట్టం నుండి 4,075 అడుగుల ఎత్తులో, పోచూ , మోచు  అనే రెండు పెద్ద నదుల మధ్యలో ఏర్పడిన విశాల భూభాగంలో పునఖా కోట నిర్మించబడింది. ఇక్కడ చలి కాలంలో చలి, ఎండా కాలంలో ఎండా ఎక్కువగానే వుంటాయట. ఈ కోట నగ్వంగ్ నమ్గ్యల్ చేత 1636-37 రెండు సంవత్సరాల్లోనే నిర్మించబడిందట. పోచు,

మోచు నదుల పరీవాహక ప్రాంతాల్లో ప్రధానంగా ఎరుపు, తెలుపు బియ్యాన్నిచ్చే వరి పండుతుంది. అవి కాక  నారింజ, బొప్పాయి పండ్లు కూడా అధికంగానే పండుతాయి.

అందుకే ఈ ప్రాంతాన్ని భూటాన్ దేశపు “అన్నం గిన్నె” అంటారట.

 ఈ ‘పునాఖా’ కోట ఆరుసార్లు అగ్ని ప్రమాధానికి, ఒకసారి తీవ్రమైన భూకంపానికి, అనేక మార్లు వరద భీభత్సాలకూ గురి అయ్యిందట.    

 ఈ కోటలో అనేక మంది పవిత్ర మూర్తుల అవశేషాలు నిక్షిప్తంచేయబడి వున్నాయి. కోటలో కొంత భాగం కేవలం బౌద్ధ భిక్షువులకు కేటాయించ బడింది. మరికొంత భాగం జిల్లా పాలనా వ్యవస్థలకు సంబంధించిన కార్యాలయాలకు కేటాయించ బడింది.

 ముస్టంగ్ మాన్ అలియాస్ ‘శబ్దం నోవ నాంగ్యం’ అనే మాత గురువు 1616లో టిబెట్ నుండి ఒక మహాశక్తి వంతమైన అంగుష్టమాత్ర పరిమాణంలో వున్న ఓ బుద్ధ ప్రతిమను తీసుకుని భూటాన్ వచ్చాడట. అప్పటికి భూటాన్ దేశ మంతా చిన్న చిన్న గ్రామ రాజ్యాలుగా విడిపోయి వుంది. ఆ గ్రామ రాజ్యాల పాలకులు ప్రజలను నానా రకాలుగా పీడిస్తుండేవారు. అదంతా గమనించిన ‘ముస్టంగ్ మాన్’ సైన్యాన్ని సమీకరించుకుని ఆ గ్రామ రాజ్యాల మీద దాడిచేసి, అప్పటి దాకా అధికారంలో వున్న వాళ్ళనే తిరిగి తన రాజ ప్రతినిధులుగా నియమించి దేశంలో అసంతృప్తి తలెత్తకుండా ముందుగానే తగు జాగ్రత్తలు తీసుకున్నాడు. అందుకే ముస్టంగ్ మాన్ న్ని ఆధునిక భూటాన్ నిర్మాత అంటారు.

  ముస్టంగ్ మాన్ టిబెట్ నుండి తీసుకొచ్చిన

బొటన వ్రేలు పరిమాణం విగ్రహం ఈ పునాఖ కోటలోనే ప్రతిష్టించబడివుంది. ఆ మందిరంలోకి కేవలం బౌద్ధ మతస్తులను మాత్రమే అనుమతిస్తారు.

 సారనాధ్ లోని  జింకల ఉద్యాన వనం లోని రావి చెట్టు క్రింద బుద్ధుడు మొట్ట మొదటి సారిగా తన ఐదుగురు శిష్యులకు  ధర్మ ప్రవచనం చేశాడు కదా? . ఆ రావిచెట్టుకు ప్రతిరూపంగా ఈ కోటలోనూ ఒక రావి చెట్టు పెంచబడి వుంది. అట్లా దాదాపు రెండు గంటల పాటు ఆ పునాఖా కోటనంతా చుట్టేశాము.

(ఇంకా వుంది)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *