బుద్దుడు – అతని దమ్మము Part 4

Spread the love

అయిదవ భాగం : బుద్ధుడు, ఆయనకు ముందున్న వారు

1. బుద్ధుడు వేద ఋషులు

  1. వేదాలు మంత్రాల సమాహారం. అంటే, అవి స్తోత్రాలు లేదా మంత్రోచ్చారణలు. ఈ మంత్రాలను పఠించేవారిని ఋషులు అంటారు.
  2. ఈ మంత్రాలు ఇంద్రుడు, వరుణుడు, అగ్ని, సోముడు, ఈశానుడు, ప్రజాపతి, బ్రహ్మ, మహిద్ధి, యముడు వంటి దేవతలను ఉద్దేశించి చేసే ప్రార్థనలు మాత్రమే.
  3. ఈ ప్రార్థనల్లో శత్రువుల నుంచి రక్షణ, సంపదను ప్రసాదించడం, భక్తులు సమర్పించే ఆహారం, మాంసం, మద్యాన్ని స్వీకరించడం వంటి వాటి కోసం దేవతలను వేడుకోవడం మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
  4. వేదాల్లో తాత్విక చింతన పెద్దగా కనిపించదు. అయితే కొంతమంది వేద ఋషులు తాత్వికమైన విషయాలపై ఆలోచనలు చేశారు.
  5. ఆ వేద ఋషులు: (1) అఘమర్షణుడు; (2) ప్రజాపతి పరమేష్ఠి; (3) బ్రహ్మణస్పతి, ఇతనినే బృహస్పతి అని కూడా అంటారు; (4) అనిలుడు; (5) దీర్ఘతమసుడు; (6) నారాయణుడు; (7) హిరణ్యగర్భుడు; (8) విశ్వకర్మ.
  6. ఈ వేద తత్వవేత్తలు ప్రధానంగా కొన్ని ప్రశ్నలపై ఆలోచించారు: ఈ లోకం ఎలా పుట్టింది? ఒక్కొక్క వస్తువు ఎలా ఉనికిలోకి వచ్చింది? వాటన్నింటికీ ఐక్యత, అస్తిత్వం ఎలా ఏర్పడ్డాయి? వాటిని ఎవరు సృష్టించారు? ఎవరు వాటికి క్రమాన్ని నిర్దేశించారు? ఈ ప్రపంచం దేని నుంచి పుట్టింది? చివరకు తిరిగి దేనిలో కలిసిపోతుంది?
  1. అఘమర్షణుని అభిప్రాయం ప్రకారం, తపస్ (వేడి) నుంచే ఈ లోకం సృష్టించబడింది. తపస్సే సృష్టికి మూలమైన సూత్రం. దాని నుంచే శాశ్వత ధర్మం, సత్యం పుట్టాయి. వాటి నుంచి రాత్రి (తమస్) ఉద్భవించింది. తమస్ నుంచి జలం, జలం నుంచి కాలం ఉద్భవించాయి. కాలం నుంచి సూర్యుడు, చంద్రుడు, స్వర్గం, భూమి, అంతరిక్షం, వెలుగు పుట్టాయి. పగలు, రాత్రులను కూడా కాలమే నిర్ణయించింది.
  2. బ్రహ్మణస్పతి సత్ అనేది అసత్ నుంచి ఉద్భవించిందని ప్రతిపాదించాడు. అసత్ అనే పదంతో అతడు బహుశా అనంతాన్ని సూచించాడు. మొదట అసత్ నుంచే సత్ ఉద్భవించింది. ఉనికిలో ఉన్నదానికీ (సత్), ఇంకా ఉనికిలోకి రానప్పటికీ సాధ్యమైనదానికీ (అసత్) అసత్తే శాశ్వతమైన ఆధారం.
  3. ప్రజాపతి పరమేష్ఠి తన ఆలోచనను ఒక ప్రశ్నతో ప్రారంభించాడు: “సత్ అసత్ నుంచి ఉద్భవించిందా?” అయితే ఈ ప్రశ్నకు ప్రాధాన్యం లేదని అతని అభిప్రాయం. అతని దృష్టిలో, ఉనికిలో ఉన్న సమస్తానికి జలమే ఆదిమ పదార్థం. ఆ ఆదిమ పదార్థమైన జలం సత్ అనే నిర్వచనంలోకీ, అసత్ అనే నిర్వచనంలోకీ రాదు.
  4. పరమేష్ఠి పదార్థానికీ, దానిని మార్పుకు గురిచేసే శక్తికీ మధ్య ఎలాంటి భేదం చూపలేదు. అతని అభిప్రాయం ప్రకారం, జలంలో అంతర్లీనంగా ఉన్న ఒక సూత్రం కారణంగా జలమే వివిధ రూపాలుగా మారింది. ఆ అంతర్లీన సూత్రానికే అతడు కామం (విశ్వకామన) అని పేరు పెట్టాడు.
  5. అనిలుడు మరో వేద తత్వవేత్త. అతని దృష్టిలో వాయువే సృష్టికి ప్రధానమైన మూలకం. వాయువుకు సహజంగానే చలనశక్తి ఉంది. అంతేకాక, దానిలో సృష్టిని ఉత్పత్తి చేసే శక్తి కూడా అంతర్లీనంగా ఉంది.
  6. దీర్ఘతమసుని అభిప్రాయం ప్రకారం, సమస్త జీవరాశులూ సూర్యునిపైనే ఆధారపడి ఉన్నాయి. తనలో అంతర్లీనంగా ఉన్న శక్తి వల్ల సూర్యుడు ఆకాశంలో నిలిచి, ముందుకూ వెనక్కూ సంచరిస్తూ ఉంటాడు.
  7. సూర్యుడు బూడిద రంగులో ఉండే ఒక పదార్థంతో నిర్మితమై ఉన్నాడు. మెరుపు, అగ్ని కూడా అదే పదార్థంతో ఏర్పడ్డాయి.
  8. సూర్యుడు, మెరుపు, అగ్ని కలిసి నీటికి మూలబీజంగా ఏర్పడ్డాయి. నీరు మొక్కలకు మూలబీజంగా మారింది. దీర్ఘతమసుని అభిప్రాయాలు ఇవి.
  9. నారాయణుని అభిప్రాయం ప్రకారం, పురుషుడు (దేవుడు) విశ్వానికి ఆదికారణం. పురుషుడి నుంచే సూర్యుడు, చంద్రుడు, భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, అంతరిక్షం, ఆకాశం, దిక్కులు, ఋతువులు, ఆకాశంలో సంచరించే జీవులు, సమస్త జంతువులు, మానవులలోని వివిధ వర్గాలు, మానవ సమాజంలోని సంస్థలు ఉద్భవించాయి.
  10. హిరణ్యగర్భుడు. సిద్ధాంతపరంగా చూస్తే, ఆయన పరమేష్ఠికీ, నారాయణునికీ మధ్యస్థానంలో ఉన్నాడు. హిరణ్యగర్భం అంటే బంగారు బీజం. విశ్వంలోని సమస్త శక్తులకూ, దైవికమైనవి, భౌతికమైనవి అయిన సమస్త అస్తిత్వాలకూ మూలమైన మహాశక్తి అదే.
  11. హిరణ్యగర్భం అంటే అగ్ని. విశ్వాన్ని సృష్టించే మూలశక్తిగా, సూర్యుని స్వరూపానికి ఆధారంగా ఉన్నది అగ్నే.
  12. విశ్వకర్మ దృష్టిలో, సమస్త సృష్టికీ నీరే ఆదిమ పదార్థమని, దానిలో అంతర్లీనంగా ఉన్న చలనశక్తి ద్వారా ఈ ప్రపంచం మొత్తం ఏర్పడిందని చెప్పడం సరిపోదు, సంతృప్తికరంగా కూడా లేదు. నీరే ఆదిమ పదార్థమై, దానిలో మార్పును కలిగించే ఒక అంతర్లీన సూత్రం ఉందని అంగీకరించినా, నీటికి అస్తిత్వాన్ని ఇచ్చింది ఏమిటో, దానికి చోదకశక్తిని, సృష్టిశక్తిని, మూలక శక్తులను, నియమాలను, అలాగే మిగిలినవన్నింటినీ సమకూర్చింది ఏమిటో ఇంకా వివరించాల్సి ఉంటుంది.
  13. విశ్వకర్మ అభిప్రాయం ప్రకారం, ఆ చోదకశక్తి దేవుడే. దేవుడే మొదటివాడు, దేవుడే చివరివాడు. మనకు కనిపించే విశ్వం కంటే ముందే ఆయన ఉన్నాడు. విశ్వంలోని శక్తులన్నీ ఉనికిలోకి రాకముందే ఆయన ఉన్నాడు. ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించి, దానికి క్రమాన్ని నిర్దేశించిన ఏకైక దేవుడు ఆయనే. దేవుడు ఒక్కడే. ఆయనకు సమానమైన మరొకడు లేడు. ఆయన అజుడు (జన్మించనివాడు). ఉనికిలో ఉన్న సమస్తం ఆయనలోనే నిలిచి ఉంటుంది. అపారమైన మనోబలం, అత్యున్నతమైన శక్తి కలవాడు ఆయనే. ఆయనే సృష్టికర్త, ఆయనే విధాత. తండ్రిగా ఆయన మనలను సృష్టించాడు. విధాతగా ఉనికిలో ఉన్న సమస్తం యొక్క గతి ఆయనకు తెలుసు.
  14. బుద్ధుడు వేద ఋషులందరినీ గౌరవానికి అర్హులుగా భావించలేదు. వేద ఋషులలో కేవలం పదిమందినే అత్యంత ప్రాచీనులుగా, మంత్రాలకు నిజమైన కర్తలుగా ఆయన భావించాడు.
  15. అయితే, ఆ మంత్రాల్లో నైతికంగా మనిషిని ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్లే అంశం ఏదీ బుద్ధుడికి కనిపించలేదు.
  16. ఆయన దృష్టిలో వేదాలు ఎడారిలాంటివి. వాటిలో ఉపయోగకరమైనదేదీ లేదు.
  17. అందువల్ల, నేర్చుకోవడానికి గానీ, స్వీకరించడానికి గానీ మంత్రాలను ఒక ఆధారంగా బుద్ధుడు తిరస్కరించాడు.
  18. అదేవిధంగా, వేద ఋషుల తత్వశాస్త్రంలో కూడా బుద్ధుడికి విలువైనదేదీ కనిపించలేదు. వారు సత్యాన్ని చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించారు. కానీ చేరుకోలేకపోయారు.
  19. వారి సిద్ధాంతాలు కేవలం ఊహాగానాలే. అవి అటు తర్కంపైన గానీ, ఇటు వాస్తవాలపైన గానీ ఆధారపడలేదు. తత్వశాస్త్రానికి వారు చేసిన కృషి ఎలాంటి సామాజిక విలువలను సృష్టించలేదు.
  20. అందువల్ల, వేద ఋషుల తత్వశాస్త్రాన్ని బుద్ధుడు నిరుపయోగమైనదిగా తిరస్కరించాడు.

2. తత్వవేత్త కపిలుడు 

  1. ప్రాచీన భారతదేశ తత్వవేత్తలలో కపిలుడు అత్యంత ప్రముఖుడు.
  1. ఆయన తాత్విక దృక్పథం విశిష్టమైనది. తత్వవేత్తగా ఆయనకు ఒక ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. ఆయన తత్వశాస్త్రం సాంఖ్య తత్వశాస్త్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.
  2. ఆయన తత్వశాస్త్రంలోని సిద్ధాంతాలు ఎంతో విశిష్టమైనవి.
  3. సత్యానికి రుజువు ఉండాలి అన్నది సాంఖ్య తత్వశాస్త్రంలోని మొదటి సిద్ధాంతం. రుజువు లేనిదే సత్యం కాదు.
  4. సత్యాన్ని నిరూపించడానికి కపిలుడు కేవలం రెండు ప్రమాణాలను మాత్రమే అంగీకరించాడు: (1) ప్రత్యక్ష పరిశీలన, (2) తార్కిక నిర్ధారణ. 
  5. ప్రత్యక్ష పరిశీలన అంటే ప్రస్తుతం మన ముందున్న ఒక విషయాన్ని మనస్సు ద్వారా గ్రహించడం.
  6. తార్కిక నిర్ధారణ మూడు రకాలుగా ఉంటుంది: (1) కారణం నుంచి ఫలితాన్ని తెలుసుకోవడం — మేఘాలు కనిపించడం ద్వారా వర్షం పడబోతుందని గ్రహించడం (2) ఫలితం నుంచి కారణాన్ని తెలుసుకోవడం — లోయల్లోని వాగులు పొంగిపొర్లడం ద్వారా కొండల్లో వర్షం పడిందని గ్రహించడం (3) సాదృశ్యం ద్వారా తెలుసుకోవడం — ఒక మనిషి కదిలినప్పుడు అతని స్థానం మారుతుందని మనకు తెలుసు. అదే విధంగా, నక్షత్రాలు వేర్వేరు స్థానాల్లో కనిపిస్తున్నందున అవి కూడా కదులుతున్నాయని మనం నిర్ధారించడం.
  7. ఆయన తరువాతి సిద్ధాంతం కారణం, ఫలితాలకు సంబంధించినది.
  8. విశ్వాన్ని సృష్టించిన ఒక సృష్టికర్త ఉన్నాడనే సిద్ధాంతాన్ని కపిలుడు తిరస్కరించాడు. ఆయన దృష్టిలో, సృష్టించబడిన వస్తువు తనకు ఆధారమైన పదార్థంలోనే ముందుగానే ఉంటుంది. మట్టిలో కుండ, దారాల్లో వస్త్రం ముందుగానే ఉన్నట్లుగా, ఫలితం తన మూలపదార్థంలోనే అంతర్లీనంగా ఉంటుంది.
  9. విశ్వాన్ని ఒక సృష్టికర్త సృష్టించాడనే సిద్ధాంతాన్ని కపిలుడు తిరస్కరించడానికి ఇది మొదటి కారణం.
  10. అయితే, తన అభిప్రాయానికి మద్దతుగా ఆయన మరికొన్ని కారణాలను కూడా ప్రతిపాదించాడు.
  11. ఉనికిలో లేనిది ఏ క్రియకూ ఆధారం కాలేదు. కొత్తగా ఏదీ సృష్టించబడదు. ఒక వస్తువు నుంచి ఏర్పడే ఫలితం, వాస్తవానికి, అది ఏ పదార్థంతో తయారవుతుందో ఆ పదార్థానికి భిన్నమైనది కాదు. ఒక వస్తువు ఉనికిలోకి రాకముందే, దాని పదార్థరూపంలో అది ఉనికిలో ఉంటుంది. ఒక నిర్దిష్ట పదార్థం నుంచి నిర్దిష్టమైన ఫలితం మాత్రమే ఏర్పడుతుంది. అలాగే ఒక నిర్దిష్ట ఫలితాన్ని ఇచ్చేది నిర్దిష్టమైన పదార్థమే.
  12. అయితే, అనుభవంలోకి వచ్చే ఈ విశ్వానికి మూలం ఏమిటి?
  13. కపిలుని అభిప్రాయం ప్రకారం, అనుభవంలోకి వచ్చే ఈ విశ్వంలో పరిణామం చెందిన వస్తువులు (వ్యక్తం), ఇంకా పరిణామం చెందని స్థితిలో ఉన్నవి (అవ్యక్తం) రెండూ ఉన్నాయి.
  14. పరిణామం చెందిన వ్యక్త వస్తువులు, పరిణామం చెందని అవ్యక్త వస్తువులకు మూలం కాలేవు.
  15. వ్యక్తమైన ప్రతి వస్తువుకూ ఒక పరిమితి ఉంటుంది. అలాంటి పరిమితి ఉన్న వస్తువును విశ్వానికి మూలంగా భావించడం సాధ్యం కాదు.
  16. వ్యక్తమైన వస్తువులన్నీ ఒకదానితో ఒకటి పోలి ఉంటాయి. అందువల్ల, వాటిలో ఏ ఒక్కదానినీ మిగిలిన వాటన్నింటికీ మూలంగా చెప్పలేం. అంతేకాక, అవన్నీ ఏదో ఒక మూలం నుంచి ఉనికిలోకి వచ్చినవే. కాబట్టి, అవి తమకు తామే విశ్వానికి మూలం కాలేవు.
  17. కపిలుడు ఇంకా ఇలా వాదించాడు: ఫలితం తన కారణానికి భిన్నంగా ఉండాలి. అయితే, ఆ ఫలితంలో దాని కారణానికి చెందిన పదార్థం ఉండాలి. అలాంటప్పుడు విశ్వమే అంతిమ కారణం కాలేదు. విశ్వం కూడా ఏదో ఒక పరమ కారణం నుంచి ఏర్పడిన ఫలితమే అయి ఉండాలి.
  18. అవ్యక్తాన్ని ఎందుకు గ్రహించలేం? అది మనకు కనిపించేలా చలనాన్ని ఎందుకు చూపదు? అని అడిగినప్పుడు కపిలుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు:
  19. “దానికి అనేక కారణాలు ఉండవచ్చు. దాని సూక్ష్మ స్వభావం వల్ల అది మనకు కనిపించకపోవచ్చు. ఉనికిలో ఉన్నాయనడంలో సందేహం లేని మరికొన్ని వస్తువులను కూడా మనం చూడలేం. లేదా అది మనకు చాలా దూరంగా ఉండటం వల్ల గానీ, మరీ దగ్గరగా ఉండటం వల్ల గానీ కనిపించకపోవచ్చు. మధ్యలో మరొక వస్తువు అడ్డుగా ఉండటం వల్ల కావచ్చు. అదే స్వభావం కలిగిన మరొక పదార్థంతో కలిసి ఉండటం వల్ల కావచ్చు. లేదా మరింత బలమైన ఇంద్రియానుభూతి మన దృష్టిని ఆకర్షించడం వల్ల కావచ్చు. పరిశీలించే వ్యక్తి ఇంద్రియాలు లేదా మనస్సు సరిగా పనిచేయకపోవడం వల్ల కూడా కావచ్చు.”
  20. “అయితే విశ్వానికి మూలం ఏమిటి? విశ్వంలో పరిణామం చెందిన భాగానికీ, పరిణామం చెందని భాగానికీ మధ్య తేడాను కలిగించేది ఏమిటి?” అని అడిగినప్పుడు
  21. కపిలుడు ఇలా సమాధానమిచ్చాడు: “పరిణామం చెందిన వాటికి ఒక కారణం ఉంది. పరిణామం చెందని వాటికీ ఒక కారణం ఉంది. అయితే, ఈ రెండింటికీ మూలమైనది మాత్రం ఏ కారణంపైనా ఆధారపడదు. అది స్వతంత్రమైనది.”
  22. “పరిణామం చెందిన వస్తువులు అనేకం. వాటికి పరిమితమైన స్థలమూ, ప్రత్యేకమైన పేర్లూ ఉంటాయి. వాటికి మార్పులు జరుగుతాయి, అవి అనేక భాగాలతో కూడి ఉంటాయి. వాటి మూలం మాత్రం ఒక్కటే; అది శాశ్వతమైనది, సర్వవ్యాపకమైనది. అది అన్నింటిలోనూ అంతర్లీనంగా ఉన్నప్పటికీ, దానికి ఎలాంటి మార్పులూ ఉండవు, అది ఏ భాగాలతోనూ కూడి ఉండదు.”
  23. అవ్యక్తం పరిణామం చెందే ప్రక్రియ, దానిలో ఉన్న మూడు అంతర్లీన శక్తుల కార్యకలాపాల వల్ల జరుగుతుందని కపిలుడు వాదించాడు. అవి సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు. వీటినే మూడు గుణాలు అంటారు.
  24. ఈ మూడు గుణాలలో మొదటిది ప్రకృతిలోని వెలుగుతో సమానం. అది విషయాలను వెల్లడిస్తుంది, మనిషికి సుఖాన్ని కలిగిస్తుంది. రెండవది మనిషిని ప్రేరేపించి, చలనంలోకి తెచ్చేది. అది క్రియాశీలతకు కారణమవుతుంది. మూడవది భారమైనది, నిరోధించే స్వభావం కలది.  అది ఉదాసీనతకు లేదా నిష్క్రియతకు కారణమవుతుంది.
  25. ఈ మూడు గుణాలు పరస్పరం సన్నిహిత సంబంధంతో పనిచేస్తాయి. ఒకదానిని మరొకటి అధిగమిస్తూ, ఒకదానికొకటి తోడ్పడుతూ, పరస్పరం కలిసిపోతాయి. దీపంలోని జ్వాల, నూనె, వత్తి ఒకదానితో ఒకటి కలిసి పనిచేసినట్లుగా ఇవి కూడా కలిసి పనిచేస్తాయి.
  26. మూడు గుణాలూ సంపూర్ణ సమతుల్యతలో ఉన్నప్పుడు, ఏ ఒక్క గుణమూ మిగిలినవాటిపై ఆధిపత్యం చూపదు. అప్పుడు విశ్వం స్థిరంగా (అచేతనంగా) ఉంటుంది. పరిణామ ప్రక్రియ ఆగిపోతుంది.
  27. మూడు గుణాల మధ్య సమతుల్యత దెబ్బతిన్నప్పుడు, ఒక గుణం మిగిలిన వాటిపై ఆధిపత్యం చెలాయిస్తుంది. అప్పుడు విశ్వం చలనశీలంగా (సచేతనంగా) మారి, పరిణామ ప్రక్రియ ప్రారంభమవుతుంది.
  28. మూడు గుణాల సమతుల్యత ఎందుకు దెబ్బతింటుంది అని అడిగినప్పుడు, కపిలుడు ఇచ్చిన సమాధానం: దుఃఖం ఉండటం వల్లే ఈ మూడు గుణాల సమతుల్యత దెబ్బతింటుంది.
  29. కపిలుని తత్వశాస్త్రంలోని ప్రధాన సిద్ధాంతాలు ఇవే.
  30. తత్వవేత్తలందరిలోనూ కపిలుని సిద్ధాంతాలే బుద్ధుడిని అత్యంతగా ప్రభావితం చేశాయి.
  31. తత్వవేత్తలలో కపిలుడు ఒక్కడి బోధనలు మాత్రమే తర్కం, వాస్తవాలపై ఆధారపడి ఉన్నట్లు బుద్ధుడికి అనిపించాయి.
  32. అయితే కపిలుడు బోధించిన ప్రతిదానినీ బుద్ధుడు అంగీకరించలేదు. కపిలుని నుంచి బుద్ధుడు మూడు విషయాలను మాత్రమే స్వీకరించాడు.
  33. సత్యం రుజువుపైనే ఆధారపడాలని ఆయన అంగీకరించాడు. ఆలోచన తర్కబద్ధంగా ఉండాలని అంగీకరించాడు.
  34. దేవుడు ఉన్నాడని గానీ, ఈ విశ్వాన్ని దేవుడే సృష్టించాడని గానీ చెప్పడానికి తర్కపరమైన, వాస్తవపరమైన ఆధారం లేదని ఆయన అంగీకరించాడు.
  35. ఈ లోకంలో దుఃఖం ఉందని ఆయన అంగీకరించాడు.
  36. కపిలుని మిగిలిన బోధనలను మాత్రం తన లక్ష్యానికి సంబంధం లేనివిగా భావించి, వాటిని పక్కన పెట్టాడు.

3. బ్రాహ్మణాలు

  1. వేదాల తరువాతి స్థానంలో ఉన్న మతగ్రంథాలను బ్రాహ్మణాలు అంటారు. వేదాల మాదిరిగానే వీటిని కూడా పవిత్ర గ్రంథాలుగా భావించేవారు. నిజానికి, బ్రాహ్మణాలు వేదాల్లో ఒక భాగమే. వేదాలు, బ్రాహ్మణాలు రెండూ కలిసే ఉండేవి. వీటన్నింటినీ కలిపి ‘శ్రుతి’ అనే పేరుతో పిలిచేవారు.
  2. బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రం నాలుగు ప్రధాన సిద్ధాంతాలపై ఆధారపడి ఉంది.
  3. మొదటి సిద్ధాంతం ఏమిటంటే, వేదాలు కేవలం పవిత్రమైనవే కాదు. అవి తప్పుపట్టలేనివి, వాటిని ప్రశ్నించకూడదు.
  4. బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రంలోని రెండవ సిద్ధాంతం ఏమిటంటే, ఆత్మకు మోక్షం, అంటే పునర్జన్మల నుంచి విముక్తి, వేదాలు నిర్దేశించిన యజ్ఞాలను సక్రమంగా నిర్వహించడం, మతపరమైన ఆచారాలను, కర్మకాండలను పాటించడం, బ్రాహ్మణులకు దానధర్మాలు చేయడం ద్వారా మాత్రమే లభిస్తుంది.
  5. వేదాల ఆధారంగా ఎలాంటి మతాన్ని ఆచరించాలి, మతపరమైన జీవితం ఎలా ఉండాలి అనే దానిపై బ్రాహ్మణులకు ఒక స్పష్టమైన సిద్ధాంతం ఉంది. అదే విధంగా, సమాజం కూడా ఏ విధంగా నిర్మితమై ఉండాలి, ప్రజల మధ్య ఎలాంటి సామాజిక వ్యవస్థ ఉండాలి అనే దానిపై కూడా వారికి ఒక ఆదర్శ నమూనా ఉంది.
  6. ఈ ఆదర్శ సమాజ వ్యవస్థకు వారు ‘చాతుర్వర్ణం’ అని పేరు పెట్టారు. ఇది వేదాల్లోనే అంతర్లీనంగా ఉంది. వేదాలు తప్పుపట్టలేనివి, వాటి అధికారాన్ని ప్రశ్నించకూడదని భావించినట్లే, సమాజ వ్యవస్థకు నమూనాగా చాతుర్వర్ణాన్ని కూడా తప్పనిసరిగా పాటించాలి. దాన్ని ప్రశ్నించకూడదు.
  7. ఈ సమాజ వ్యవస్థ కొన్ని నిర్దిష్టమైన నియమాలపై ఆధారపడి ఉంది.
  8. మొదటి నియమం ప్రకారం, సమాజాన్ని నాలుగు వర్గాలుగా విభజించాలి: (1) బ్రాహ్మణులు (2) క్షత్రియులు; (3) వైశ్యులు; (4) శూద్రులు.
  9. రెండవ నియమం ప్రకారం, ఈ నాలుగు వర్గాల మధ్య సామాజిక సమానత్వం ఉండకూడదు. శ్రేణీకృత అసమానత అనే నియమం ద్వారా ఈ నాలుగు వర్గాలను పరస్పరం కట్టిపడేయాలి.
  10. బ్రాహ్మణులు అన్నిటికంటే ఉన్నత స్థానంలో ఉండాలి. క్షత్రియులు బ్రాహ్మణుల కంటే దిగువన, వైశ్యుల కంటే పై స్థానంలో ఉండాలి. వైశ్యులు క్షత్రియుల కంటే దిగువన, శూద్రుల కంటే పై స్థానంలో ఉండాలి. శూద్రులు అందరికంటే దిగువన ఉండాలి.
  11. ఈ నాలుగు వర్గాలకు హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలు సమానంగా ఉండకూడదు. హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలు కూడా శ్రేణీకృత అసమానత అనే నియమాన్నే అనుసరించాలి.
  12. బ్రాహ్మణుడు తనకు కావలసిన అన్ని హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలను పొందగలడు. కానీ క్షత్రియుడు బ్రాహ్మణుడికి ఉన్న హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలను కోరలేడు. అయితే వైశ్యుడికి లభించే వాటికంటే ఎక్కువ హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలు అతనికి ఉంటాయి. వైశ్యుడికి శూద్రుడికంటే ఎక్కువ హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలు ఉంటాయి. కానీ క్షత్రియుడికి ఉన్న హక్కులు, ప్రత్యేకాధికారాలను అతడు కోరలేడు. ఇక శూద్రుడికి ఎలాంటి హక్కులూ లేవు; ప్రత్యేకాధికారాల గురించి చెప్పనవసరమే లేదు. అతనికి ఉన్న ఏకైక ‘ప్రత్యేకాధికారం’ ఏమిటంటే, పై మూడు వర్గాలను ధిక్కరించకుండా జీవనం సాగించడానికి అనుమతించబడటం.
  13. చాతుర్వర్ణంలోని మూడవ నియమం వృత్తుల విభజనకు సంబంధించినది. బ్రాహ్మణుల వృత్తులు విద్యను అభ్యసించడం, బోధించడం, మతపరమైన ఆచారాలను నిర్వహించడం. క్షత్రియుల వృత్తి యుద్ధం చేయడం. వైశ్యులకు వ్యాపారం కేటాయించబడింది. శూద్రుల వృత్తి మూడు ఉన్నత వర్గాలకు సేవ చేయడం. ఈ వృత్తులు ఒక్కో వర్గానికి ప్రత్యేకంగా కేటాయించబడ్డాయి. ఒక వర్గానికి కేటాయించిన వృత్తిని మరో వర్గం చేపట్టకూడదు.
  14. చాతుర్వర్ణంలోని నాలుగవ నియమం విద్యను పొందే హక్కుకు సంబంధించినది. చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థలో బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు అనే మొదటి మూడు వర్గాలకు మాత్రమే విద్యను పొందే హక్కు ఉంది. శూద్రులకు విద్యను పొందే హక్కు నిరాకరించబడింది. అయితే ఈ నియమం శూద్రులకు మాత్రమే విద్యాహక్కును నిరాకరించలేదు. బ్రాహ్మణ, క్షత్రియ, వైశ్య వర్గాలకు చెందిన స్త్రీలతో సహా స్త్రీలందరికీ విద్యను పొందే హక్కును నిరాకరించింది.
  15. ఐదవ నియమం కూడా ఉంది. దాని ప్రకారం, మనిషి జీవితాన్ని నాలుగు దశలుగా విభజించారు. మొదటి దశను బ్రహ్మచర్యం, రెండవ దశను గృహస్థాశ్రమం, మూడవ దశను వానప్రస్థం, నాలుగవ దశను సన్యాసం అని పిలిచారు.
  16. మొదటి దశలో విద్యను అభ్యసించడం, జ్ఞానాన్ని సంపాదించడం ప్రధాన ఉద్దేశం. రెండవ దశలో వివాహం చేసుకుని గృహస్థ జీవితాన్ని గడపడం ప్రధాన ఉద్దేశం. మూడవ దశలో కుటుంబ బంధాలను క్రమంగా వదులుకుంటూ, ఇంటిని విడిచిపెట్టకుండానే ఏకాంత జీవితం ఎలా గడపాలో అలవాటు చేసుకోవడం ప్రధాన ఉద్దేశం. నాలుగవ దశలో దేవుడిని అన్వేషిస్తూ, ఆయనతో ఏకత్వాన్ని పొందడానికి ప్రయత్నించడం ప్రధాన ఉద్దేశం.
  17. ఈ నాలుగు దశల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు మూడు ఉన్నత వర్గాలకు చెందిన పురుషులకు మాత్రమే అందుబాటులో ఉండేవి. మొదటి దశలో ప్రవేశించే అవకాశం శూద్రులకు, స్త్రీలకు లేదు. అలాగే చివరి దశ కూడా శూద్రులకు, స్త్రీలకు అందుబాటులో ఉండేది కాదు.
  18. చాతుర్వర్ణం అనే ఆదర్శ సమాజానికి ఇదే దైవిక నమూనా. బ్రాహ్మణులు ఈ వ్యవస్థను ఆదర్శంగా తీర్చిదిద్దడమే కాకుండా, అందులో ఎలాంటి లోపాలకూ, మినహాయింపులకూ తావులేకుండా అమలు చేశారు.
  19. బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రంలోని నాలుగవ సిద్ధాంతం కర్మ సిద్ధాంతం. ఇది ఆత్మ పునర్జన్మ సిద్ధాంతంలో ఒక భాగం. పునర్జన్మ పొందినప్పుడు ఆత్మ కొత్త శరీరంలోకి ఎలాంటి స్థితిలో ప్రవేశిస్తుంది అనే ప్రశ్నకు బ్రాహ్మణుల కర్మ సిద్ధాంతం సమాధానమిస్తుంది. గత జన్మలో మనిషి చేసిన పనులపైనే అది ఆధారపడి ఉంటుందని బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రం చెబుతుంది. అంటే, అది అతని కర్మపై ఆధారపడి ఉంటుంది.
  20. బ్రాహ్మణిజంలోని మొదటి సిద్ధాంతాన్ని బుద్ధుడు తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. వేదాలు తప్పుపట్టలేనివని, వాటి అధికారాన్ని ఎప్పటికీ ప్రశ్నించకూడదనే సిద్ధాంతాన్ని ఆయన తిరస్కరించాడు.
  21. ఆయన అభిప్రాయం ప్రకారం, ఏదీ తప్పుపట్టలేనిది కాదు; ఏదీ అంతిమమైనది కాదు. ఏదైనా విషయాన్ని మళ్లీ పరిశీలించడానికి, పునరాలోచించడానికి కారణాలు ఉన్నప్పుడు, దాన్ని తిరిగి పరిశీలించడానికి, పునరాలోచించడానికి అవకాశం ఉండాలి.
  22. మనిషి అసలైన సత్యాన్ని తెలుసుకోవాలి. బుద్ధుడి దృష్టిలో ఆలోచనా స్వేచ్ఛ అత్యంత అవసరమైనది. సత్యాన్ని కనుగొనడానికి ఆలోచనా స్వేచ్ఛ ఒక్కటే మార్గమని ఆయన నమ్మాడు.
  23. వేదాలు తప్పుపట్టలేనివని భావించడం అంటే ఆలోచనా స్వేచ్ఛను పూర్తిగా నిరాకరించడమే.
  24. ఈ కారణాల వల్ల, బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రంలోని ఈ సిద్ధాంతం బుద్ధుడికి పూర్తిగా ఆమోదయోగ్యం కానిది.
  25. బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రంలోని రెండవ సిద్ధాంతాన్ని కూడా బుద్ధుడు అంతే తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాడు. బలి ఇవ్వడంలో ఏదైనా పుణ్యం ఉందనే భావనను బుద్ధుడు అంగీకరించలేదు. అయితే ఆయన నిజమైన త్యాగానికీ, తప్పుడు త్యాగానికీ మధ్య తేడాను చూపించాడు.
  26. ఇతరుల మేలు కోసం స్వప్రయోజనాలను త్యజించడాన్ని ఆయన నిజమైన త్యాగంగా భావించాడు. వ్యక్తిగత ప్రయోజనం కోసం దేవుడికి నైవేద్యంగా ఒక జంతువును బలి ఇవ్వడాన్ని మాత్రం తప్పుడు త్యాగంగా భావించాడు.
  27. బ్రాహ్మణులు చేసే యజ్ఞాల్లో ఎక్కువగా తమ దేవతలను ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి జంతువులను బలి ఇచ్చేవారు. బుద్ధుడు వాటిని అనుచితమైన బలులుగా ఖండించాడు. ఆత్మకు మోక్షం లభించాలనే ఉద్దేశంతో చేసినా కూడా అలాంటి బలులను ఆయన అంగీకరించలేదు.
  28. జంతుబలిని వ్యతిరేకించే వారు బ్రాహ్మణులను ఎగతాళి చేస్తూ, “ఒక జంతువును బలి ఇవ్వడం ద్వారా స్వర్గానికి వెళ్లగలిగితే, సొంత తండ్రినే ఎందుకు బలి ఇవ్వకూడదు? అలా చేస్తే స్వర్గానికి మరింత త్వరగా వెళ్లవచ్చు కదా!” అనేవారు. 
  29. బుద్ధుడు ఈ అభిప్రాయాన్ని పూర్తిగా సమర్థించాడు.
  30. చాతుర్వర్ణ సిద్ధాంతం కూడా బుద్ధుడికి, యజ్ఞాల్లో బలి ఇచ్చే సిద్ధాంతం ఎంత అసహ్యంగా అనిపించిందో అంతే అసహ్యంగా అనిపించింది.
  31. చాతుర్వర్ణం పేరుతో బ్రాహ్మణవాదం ఏర్పాటు చేసిన సామాజిక వ్యవస్థ బుద్ధుడికి సహజమైన వ్యవస్థగా అనిపించలేదు. అందులో వర్గ విభజన బలవంతంగా, నిరంకుశంగా నిర్ణయించబడింది. అది ముందుగానే రూపొందించి అమలు చేసిన సమాజ వ్యవస్థ. బుద్ధుడు మాత్రం అందరికీ సమాన అవకాశాలు ఉన్న, స్వేచ్ఛాయుతమైన  సమాజాన్ని కోరుకున్నాడు.
  32. బ్రాహ్మణులు ప్రతిపాదించిన చాతుర్వర్ణ వ్యవస్థ మార్పుకు తావులేని స్థిరమైన వ్యవస్థ. ఒకసారి బ్రాహ్మణుడైతే ఎప్పటికీ బ్రాహ్మణుడే. ఒకసారి క్షత్రియుడైతే ఎప్పటికీ క్షత్రియుడే. ఒకసారి వైశ్యుడైతే ఎప్పటికీ వైశ్యుడే. ఒకసారి శూద్రుడైతే ఎప్పటికీ శూద్రుడే. ఒక వ్యక్తి ఏ వర్ణంలో పుడతాడో అదే అతని సామాజిక స్థాయిని నిర్ణయిస్తుంది. ఎంత తీవ్రమైన దుష్ప్రవర్తన ఉన్నా, అతని సామాజిక స్థాయిని తగ్గించడానికి అది కారణం కాదు. అలాగే, ఎంత గొప్ప సద్గుణాలు ఉన్నా, అవి అతని సామాజిక స్థాయిని పెంచలేవు. వ్యక్తి ప్రతిభకూ, ఎదుగుదలకూ ఈ వ్యవస్థలో స్థానం లేదు.
  33. ప్రతి సమాజంలోనూ అసమానతలు ఉంటాయి. కానీ బ్రాహ్మణవాదంలో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. బ్రాహ్మణులు బోధించిన అసమానత వారి అధికారిక సిద్ధాంతంలోనే ఒక భాగం. అది సహజంగా ఏర్పడిన పరిస్థితి మాత్రమే కాదు. బ్రాహ్మణవాదం సమానత్వాన్ని విశ్వసించలేదు. నిజానికి, అది సమానత్వాన్ని వ్యతిరేకించింది.
  34. బ్రాహ్మణవాదం అసమానతతో మాత్రమే సంతృప్తి చెందలేదు. బ్రాహ్మణవాదం యొక్క అసలు స్వభావమే శ్రేణీకృత అసమానతలో ఉంది.
  35. శ్రేణీకృత అసమానత సమాజంలో సామరస్యాన్ని పెంచడానికి బదులుగా, ఒకవైపు ద్వేషాన్ని, మరోవైపు తృణీకరణ భావాన్ని పెంచుతుందని బుద్ధుడు భావించాడు. అది నిరంతర సంఘర్షణకు కారణమయ్యే అవకాశం ఉంది.
  36. నాలుగు వర్గాలకు కేటాయించిన వృత్తులు కూడా ముందుగానే నిర్ణయించబడ్డాయి. ఎవరి వృత్తిని వారు స్వేచ్ఛగా ఎంచుకునే అవకాశం లేదు. అంతేకాక, వృత్తుల నిర్ణయం నైపుణ్యాన్ని బట్టి కాకుండా పుట్టుకను బట్టి జరిగింది.
  37. చాతుర్వర్ణంలోని నియమాలను నిశితంగా పరిశీలించిన తరువాత, బ్రాహ్మణవాదం నిర్మించిన సామాజిక వ్యవస్థకు ఆధారమైన తాత్విక పునాదులు స్వార్థపూరితమైనవి కాకపోయినా, తప్పుడువని నిర్ధారించడానికి బుద్ధుడికి ఎలాంటి సందేహం లేదు.
  38. ఈ వ్యవస్థ అందరి ప్రయోజనాలకు ఉపయోగపడదని, కనీసం అందరి సంక్షేమాన్నైనా ముందుకు తీసుకెళ్లదని బుద్ధుడికి స్పష్టంగా అర్థమైంది. నిజానికి, కొద్దిమంది ప్రయోజనాల కోసం అనేకమంది సేవ చేసేలా ఈ వ్యవస్థను ఉద్దేశపూర్వకంగానే రూపొందించారు. ఇందులో మనిషిని తమను తాము శ్రేష్ఠులుగా ప్రకటించుకున్న ఒక వర్గానికి సేవ చేసేలా చేశారు.
  39. ఈ వ్యవస్థ బలహీనులను అణచివేసి, దోపిడీ చేసి, వారిని పూర్తిగా తమ ఆధీనంలో ఉంచే విధంగా రూపొందించబడింది.
  40. బ్రాహ్మణులు రూపొందించిన కర్మ సిద్ధాంతం మనిషిలో తిరుగుబాటు స్ఫూర్తిని పూర్తిగా నిర్వీర్యం చేసే విధంగా ఉందని బుద్ధుడు భావించాడు. మనిషి అనుభవించే దుఃఖానికి మరెవరూ బాధ్యులు కారు. అతడే తన దుఃఖానికి కారణం. తిరుగుబాటు చేసినా దుఃఖం తొలగదు. ఎందుకంటే ఈ జన్మలో అతడు అనుభవించాల్సిన దుఃఖం గత జన్మ కర్మ ద్వారా ముందుగానే నిర్ణయించబడిందని ఈ సిద్ధాంతం చెబుతుంది.
  41. బ్రాహ్మణవాదం వల్ల బ్రాహ్మణిజం వల్ల తమ మానవ గౌరవాన్ని అత్యంత తీవ్రంగా కోల్పోయిన వారు శూద్రులు, స్త్రీలు. ఈ వ్యవస్థకు వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేసే శక్తి లేకుండా పోయారు.
  42. వారికి జ్ఞానాన్ని పొందే హక్కు నిరాకరించబడింది. దాంతో, వారిపై బలవంతంగా రుద్దిన అజ్ఞానం కారణంగా తమ దుస్థితికి అసలు కారణం ఏమిటో వారు తెలుసుకోలేకపోయారు. బ్రాహ్మణవాదం తమ జీవితానికి ఉన్న విలువను పూర్తిగా హరించిందని కూడా వారు గ్రహించలేకపోయారు. బ్రాహ్మణవాదానికి వ్యతిరేకంగా తిరుగుబాటు చేయడానికి బదులుగా, వారే దానికి భక్తులుగా మారి దానిని సమర్థించారు.
  43. ఆయుధాలను ధరించే హక్కు, ఒక మనిషి తన స్వేచ్ఛను సాధించడానికి ఉపయోగించగల చివరి మార్గం. కానీ శూద్రులకు ఆయుధాలను ధరించే హక్కు కూడా నిరాకరించబడింది.
  44. బ్రాహ్మణవాదం కింద శూద్రులు స్వార్థపూరితులైన, అధికారాన్ని తమ చేతుల్లో ఉంచుకున్న బ్రాహ్మణులు, శక్తిమంతమైన క్షత్రియులు, సంపన్నమైన వైశ్యులు కలిసి పన్నిన కుట్రకు నిస్సహాయ బాధితులుగా మిగిలిపోయారు.
  45. ఈ వ్యవస్థను సంస్కరించగలమా? అది దైవనిర్దేశిత సామాజిక వ్యవస్థ అని భావించిన బుద్ధుడికి, దాన్ని సంస్కరించడం సాధ్యం కాదని తెలుసు. దాన్ని అంతం చేయడం మాత్రమే సాధ్యం.
  46. ఈ కారణాల వల్ల, నిజమైన జీవన విధానానికి విరుద్ధమైనదిగా భావించి బుద్ధుడు బ్రాహ్మణవాదాన్ని తిరస్కరించాడు.

4. ఉపనిషత్తులు మరియు వాటి బోధనలు

  1. ఉపనిషత్తులు కూడా ఒక ప్రత్యేకమైన గ్రంథ సముదాయం. అవి వేదాలలో భాగం కావు. వాటికి వేదాలవలె ప్రామాణికత లేదు.
  2. అయినప్పటికీ, అవి మతపరమైన సాహిత్యంలో ఒక భాగంగా ఉన్నాయి.
  3. ఉపనిషత్తుల సంఖ్య చాలా ఎక్కువ. వాటిలో కొన్ని ముఖ్యమైనవి. మరికొన్ని అంతగా ప్రాధాన్యం లేనివి.
  4. వాటిలో కొన్ని వేద పండితులను, అంటే బ్రాహ్మణ పురోహితులను, తీవ్రంగా వ్యతిరేకించాయి.
  5. వేదాలను అధ్యయనం చేయడాన్ని అవిద్యగా, అంటే అజ్ఞానాన్ని అధ్యయనం చేయడంగానే భావించాయి.
  6. నాలుగు వేదాలనూ, వేద విజ్ఞానాన్నీ అవన్నీ అధమ జ్ఞానంగా పరిగణించాయి.
  7. వేదాలు దైవికమైన మూలం నుంచి ఉద్భవించాయనే భావనను కూడా అవన్నీ ప్రశ్నించాయి.
  8. బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రానికి ప్రాథమికమైన యజ్ఞాలు, శ్రాద్ధకర్మల్లో చేసే పితృ తర్పణాలు, పురోహితులకు ఇచ్చే దానాలు వీటివల్ల ఏదో ఫలితం లభిస్తుందనే భావనను కూడా అవన్నీ తిరస్కరించాయి.
  9. అయితే, ఉపనిషత్తుల ప్రధాన చర్చా విషయం ఇది కాదు. వాటి చర్చ ప్రధానంగా బ్రహ్మం, ఆత్మ అనే భావనల చుట్టూ సాగింది.
  10. బ్రహ్మం అనేది విశ్వమంతటా వ్యాపించి, సమస్త విశ్వాన్ని అనుసంధానించే పరమ సూత్రం. ఆత్మ తానే బ్రహ్మమని తెలుసుకోవడంలోనే మోక్షం ఉందని అవి బోధించాయి.
  11. ఉపనిషత్తుల ప్రధాన సిద్ధాంతం ఏమిటంటే, బ్రహ్మమే పరమ సత్యం, ఆత్మ కూడా బ్రహ్మమే. అయితే ఆత్మ తానే బ్రహ్మమని తెలుసుకోలేకపోవడానికి కారణం, అది వివిధ ఉపాధులతో చిక్కుకుని ఉండటమే.
  12. అయితే అసలు ప్రశ్న: బ్రహ్మం నిజంగా ఉనికిలో ఉన్నదా? ఉపనిషత్తుల సిద్ధాంతాన్ని అంగీకరించడం ఈ ప్రశ్నకు ఇచ్చే సమాధానంపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది.
  13. బ్రహ్మం నిజంగా ఉనికిలో ఉందనే సిద్ధాంతానికి బుద్ధుడికి ఎలాంటి రుజువూ కనిపించలేదు. అందువల్ల ఆయన ఉపనిషత్తుల సిద్ధాంతాన్ని తిరస్కరించాడు.
  14. ఈ విషయంపై ఉపనిషత్తుల రచయితలను ఎవరూ ప్రశ్నించలేదని కాదు. వారిని ఈ ప్రశ్న అడిగారు.
  15. బ్రహదారణ్యక ఉపనిషత్తులో అత్యంత ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించిన మహర్షి యాజ్ఞవల్క్యుడినే ఈ ప్రశ్న అడిగారు.
  16. ఆయనను “బ్రహ్మం అంటే ఏమిటి? ఆత్మ అంటే ఏమిటి?” అని అడిగారు. అందుకు యాజ్ఞవల్క్యుడు చెప్పగలిగింది ఒక్కటే: “నేతి! నేతి! నాకు తెలియదు! నాకు తెలియదు!”
  17. “ఏదీ తెలియని దాని గురించి అది నిజంగా ఉనికిలో ఉందని ఎలా చెప్పగలం?” అని బుద్ధుడు ప్రశ్నించాడు. అందువల్ల, ఉపనిషత్తుల సిద్ధాంతం కేవలం ఊహపై ఆధారపడినదని భావించి దాన్ని తిరస్కరించడానికి కూడా బుద్ధుడు సందేహించలేదు.

ఆరవ భాగం : బుద్ధుడు ఆయన సమకాలీనులు 

ఆయన సమకాలీనులు 

  1. గౌతముడు పరివ్రాజక జీవితాన్ని స్వీకరించిన కాలంలో దేశంలో గొప్ప మేధోమథనం జరుగుతోంది. బ్రాహ్మణ తత్వశాస్త్రంతో పాటు, దానికి పూర్తిగా భిన్నమైన మరో అరవై రెండు తత్వశాస్త్ర పంథాలు ఉండేవి. వాటిలో కనీసం ఆరు పంథాలు ప్రత్యేకంగా పరిశీలించదగినవి.
  2. ఈ తత్వశాస్త్ర పంథాలలో ఒకదానికి పురాణ కశ్యపుడు నాయకత్వం వహించాడు. అతని సిద్ధాంతాన్ని అక్రియావాదం అని పిలిచేవారు. కర్మ వల్ల ఆత్మపై ఎలాంటి ప్రభావమూ ఉండదని అతడు వాదించాడు. మనిషి స్వయంగా ఏదైనా చేయవచ్చు, లేదా ఇతరులతో చేయించవచ్చు. అతడు ఎవరికైనా హాని చేయవచ్చు, లేదా మరొకరితో హత్య చేయించవచ్చు. దొంగతనం లేదా దోపిడీ చేయవచ్చు, లేదా మరొకరితో చేయించవచ్చు. వ్యభిచారం చేయవచ్చు, లేదా మరొకరితో చేయించవచ్చు. అబద్ధం చెప్పవచ్చు, లేదా మరొకరితో అబద్ధం చెప్పించవచ్చు. అయినా ఇవేవీ ఆత్మను ప్రభావితం చేయవు. ఒక చర్య ఎంతటి దురాచారమైనదైనా, దాని వల్ల ఆత్మకు పాపం అంటదు. అలాగే, ఒక చర్య ఎంత మంచిదైనా, దాని వల్ల ఆత్మకు పుణ్యం కలగదు. ఏ క్రియకూ ఆత్మపై ఎలాంటి ఫలితమూ ఉండదు. మనిషి చనిపోయినప్పుడు, అతని శరీరాన్ని నిర్మించిన మూలకాలు తమ తమ మూల పదార్థాలలో కలిసిపోతాయి.మరణంతోనే అన్నీ అంతమైపోతాయి; ఆ తరువాత శరీరమైనా, ఆత్మ అయినా మిగిలేది ఏదీ ఉండదు.
  3. మరో తత్వశాస్త్ర పంథాన్ని నియతివాదం అని పిలిచేవారు. దాని ప్రధాన ప్రతిపాదకుడు మఖ్ఖలి గోశాలుడు. అతని సిద్ధాంతం ఒక రకమైన విధివాదం లేదా నిర్ణీతవాదం. మనిషి ఏదీ చేయలేడని, జరిగే దేనినీ మార్చలేడని అతడు బోధించాడు. విషయాలు వాటంతట అవే జరుగుతాయి. వాటిని ఎవరూ జరిపించలేరు. అలాగే దుఃఖాన్ని ఎవరూ తొలగించలేరు, పెంచలేరు, తగ్గించలేరు. ప్రతి మనిషీ ఈ లోకంలో తనకు నిర్ణయించబడిన అనుభవాలను తప్పక అనుభవించాలి.
  4. మూడవ తత్వశాస్త్ర పంథాన్ని ఉచ్చేదవాదం అని పిలిచేవారు. దాని ప్రధాన ప్రతిపాదకుడు అజిత కేశకంబలుడు. అతని సిద్ధాంతం ఒక రకమైన నాస్తిత్వవాదం. యజ్ఞాలు, హోమాలలో ఎలాంటి ఫలితమూ లేదని అతడు బోధించాడు. ఆత్మ అనుభవించాల్సిన లేదా అనుభవించకుండా తప్పించుకోగల కర్మఫలాలు అంటూ ఏవీ లేవని అతని అభిప్రాయం. స్వర్గమూ లేదు, నరకమూ లేదు. మనిషి కొన్ని మూలకాలు కలిసిన నిర్మాణం మాత్రమే. ఈ లోకంలో ఉన్న దుఃఖం నుంచి ఆత్మ తప్పించుకోలేదు. ప్రపంచంలో ఎంతటి దుఃఖం, అసంతృప్తి ఉన్నా, ఆత్మ వాటి నుంచి తప్పించుకోలేదు. అయితే ఈ దుఃఖం, అసంతృప్తి చివరికి వాటంతట అవే అంతమవుతాయి. ఎనభై నాలుగు లక్షల మహాకల్పాల చక్రాలు పూర్తయ్యే వరకు ఆత్మ పునర్జన్మలను అనుభవించాల్సిందే. ఆ తరువాత మాత్రమే ఆత్మ అనుభవించే దుఃఖం, అసంతృప్తి అంతమవుతాయి. అంతకుముందు గానీ, మరే ఇతర మార్గం ద్వారా గానీ అవి అంతం కావు.
  5. నాలుగవ తత్వశాస్త్ర పంథాన్ని అన్యోన్యవాదం అని పిలిచేవారు. ఈ పంథాకి పకుధ కచ్చాయనుడు నాయకుడు. ఒక జీవిని నిర్మించే ఏడు మూలకాలు ఉన్నాయని అతడు బోధించాడు. అవి పృథ్వి, ఆప, తేజ, వాయువు, సుఖం, దుఃఖం, ఆత్మ. ఈ ఏడు మూలకాలు ఒకదానికొకటి స్వతంత్రమైనవి. ఏదీ మరొకదానిపై ప్రభావం చూపదు. అవి స్వయంభువైనవి, శాశ్వతమైనవి. వాటిని ఏదీ నాశనం చేయలేదు. ఒక వ్యక్తి తలను నరికినా అతడు నిజంగా చనిపోడు. జరిగేదల్లా, ఆ ఆయుధం ఈ ఏడు మూలకాల మధ్య నుంచి దూసుకుపోవడమే.
  6. సంజయ బేలపుత్తుడికి కూడా తనదైన తత్వశాస్త్ర పంథం ఉంది. దాన్ని విక్షేపవాదం అని పిలిచేవారు. ఇది ఒక రకమైన సంశయవాదం. అతని వాదన ఇలా ఉండేది: “ఎవరైనా నన్ను స్వర్గం ఉందా అని అడిగితే, అది ఉందని నాకు అనిపిస్తే ‘ఉంది’ అని చెబుతాను. స్వర్గం లేదని నాకు అనిపిస్తే ‘లేదు’ అని చెబుతాను. మనుషులు ఎలా పుట్టారు, మనిషి తన మంచి చెడు కర్మలకు ఫలితాలను అనుభవించాల్సిందేనా, మరణం తరువాత ఆత్మ జీవించి ఉంటుందా వంటి ప్రశ్నలు అడిగినా, అవి ఉన్నాయని నేను భావించను కాబట్టి వాటన్నింటికీ ‘లేదు’ అనే సమాధానమే ఇస్తాను.” ఈ విధంగానే సంజయ బేలపుత్తుడు తన సిద్ధాంతాన్ని సంక్షిప్తంగా వివరించాడు.
  7. ఆరవ తత్వశాస్త్ర పంథాని చాతుర్యామసంవరవాదం అని పిలిచేవారు. గౌతముడు నూతన జ్ఞానాన్ని అన్వేషిస్తున్న కాలంలో ఈ పంథాకి నాయకుడు మహావీరుడు. ఆయనను నిగంఠ నాతపుత్తుడు అని కూడా పిలిచేవారు. గత జన్మలో, ఈ జన్మలో చేసిన చెడు కర్మల వల్లనే ఆత్మ పునర్జన్మ పొందాల్సి వస్తుందని మహావీరుడు బోధించాడు. అందువల్ల, తపశ్చర్య ద్వారా గతంలో చేసిన చెడు కర్మల ఫలితాలను అధిగమించాలని ఆయన సూచించాడు. ఈ జన్మలో చెడు కర్మలు చేయకుండా ఉండటానికి చాతుర్యామ ధర్మాన్ని, అంటే నాలుగు నియమాలను పాటించాలని మహావీరుడు నిర్దేశించాడు: (1) ప్రాణులను చంపకూడదు (2) దొంగతనం చేయకూడదు (3) అబద్ధం చెప్పకూడదు (4) ఆస్తిని కలిగి ఉండకూడదు, బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించాలి.

తన సమకాలీనుల పట్ల బుద్ధుడి వైఖరి

  1. బుద్ధుడు తన కాలంలోని కొత్త తత్వవేత్తల బోధనలను అంగీకరించలేదు.
  2. వారి బోధనలను ఆయన ఎలాంటి కారణం లేకుండా తిరస్కరించలేదు. ఆయన ఇలా అన్నాడు:
  3. పురాణ కశ్యపుడు లేదా పకుధ కచ్చాయనుడు బోధించిన సిద్ధాంతాలు నిజమైతే, మనిషి ఎలాంటి చెడు పనినైనా, ఎలాంటి హానినైనా చేయవచ్చు. మరొక వ్యక్తిని చంపేంతటి పని చేసినా, దానికి ఎలాంటి సామాజిక బాధ్యత గానీ, సామాజిక పరిణామం గానీ ఉండదు.
  4. మఖ్ఖలి గోశాలుడి సిద్ధాంతం నిజమైతే, మనిషి విధికి బానిసగా మారిపోతాడు. తనను తాను ఆ స్థితి నుంచి విముక్తి చేసుకోలేడు.
  5. అజిత కేశకంబలుడి సిద్ధాంతం నిజమైతే, మనిషి చేయాల్సిందల్లా తినడం, తాగడం, సుఖంగా జీవించడమే.
  6. సంజయ బేలఠ్ఠపుత్తుడి సిద్ధాంతం నిజమైతే, మనిషి జీవితానికి ఎలాంటి నిర్దిష్టమైన తాత్విక దృక్పథం లేకుండా, దిశానిర్దేశం లేకుండా జీవించాల్సి వస్తుంది.
  7. నిగంఠ నాతపుత్తుడి సిద్ధాంతం నిజమైతే, మనిషి జీవితాన్ని తపస్సుకు, తపశ్చర్యకు పూర్తిగా లోబరచుకోవాలి. అంటే, మనిషిలోని సహజ ప్రవృత్తులను, కోరికలను పూర్తిగా అణచివేసి, నిర్మూలించాలి.
  8. ఈ విధంగా, ఆ తత్వవేత్తలు సూచించిన జీవన మార్గాలలో ఏదీ బుద్ధుడికి ఆమోదయోగ్యంగా అనిపించలేదు. అవన్నీ ఆశ కోల్పోయిన, నిస్సహాయులైన, విచక్షణ కోల్పోయిన మనుషుల ఆలోచనలుగా ఆయన భావించాడు. అందువల్ల, జ్ఞానజ్యోతిని మరెక్కడైనా అన్వేషించాలని ఆయన నిర్ణయించుకున్నాడు.

ఏడవ భాగం : పోలికలు, భేదాలు 

1. ఆయన తిరస్కరించిన సిద్ధాంతాలు

  1. బుద్ధుడు తన ధమ్మాన్ని ప్రతిపాదించిన కాలంలో, ప్రజల ఆలోచనలపై కొన్ని తాత్విక, మతపరమైన భావాలు బలమైన ప్రభావాన్ని చూపుతున్నాయని అప్పటి తాత్విక, మతపరమైన ఆలోచనలను పరిశీలిస్తే తెలుస్తుంది. అవి:
  1. వేదాలు తప్పుపట్టలేనివనే విశ్వాసం
  2. ఆత్మకు మోక్షం లేదా విముక్తి లభిస్తుందనే విశ్వాసం అంటే, ఆత్మకు పునర్జన్మ ఇక ఉండదనే విశ్వాసం. 
  3. మోక్షాన్ని పొందడానికి మతపరమైన ఆచారాలు, కర్మకాండలు, యజ్ఞాలు సమర్థవంతమైన మార్గాలనే విశ్వాసం. 
  4. సమాజ వ్యవస్థకు చాతుర్వర్ణమే ఆదర్శమనే విశ్వాసం.
  5. ఈ విశ్వాన్ని సృష్టించిన దేవుడు ఈశ్వరుడని, విశ్వానికి అంతర్లీనంగా ఉన్న మూల సూత్రం బ్రహ్మమని విశ్వాసం.
  6. ఆత్మ లేదా జీవాత్మ ఉనికిపై విశ్వాసం.
  7. సంసారం (అంటే, నిరంతరం ఒక జన్మ నుంచి మరో జన్మకు సంచరించడం), అంటే ఆత్మ పునర్జన్మ పొందుతుందనే విశ్వాసం.
  8. కర్మపై విశ్వాసం. అంటే, గత జన్మలో మనిషి చేసిన పనులే ప్రస్తుత జన్మలో అతని స్థితిని నిర్ణయిస్తాయనే విశ్వాసం.

2. తన ధమ్మంలోని సిద్ధాంతాలను రూపొందించేటప్పుడు, బుద్ధుడు అప్పటికే ప్రాచుర్యంలో  ఉన్న ఈ పాత భావాలను తనదైన దృష్టితో పరిశీలించి, వాటికి తనదైన విధంగా సమాధానమిచ్చాడు.

3. క్రింది భావాలను ఆయన తిరస్కరించాడు:

  1. “నేను ఎక్కడి నుంచి వచ్చాను? ఎక్కడికి వెళ్తాను? అసలు నేను ఎవరు?” వంటి ప్రశ్నలకు సమాధానాలు వెతుకుతూ ఊహాగానాలు చేయడాన్ని ఆయన ఖండించాడు.
  2. ఆత్మకు సంబంధించిన తప్పుడు సిద్ధాంతాలను ఆయన తిరస్కరించాడు. ఆత్మను శరీరంతో గానీ, అనుభూతులతో గానీ, సంకల్పాలతో గానీ, చైతన్యంతో గానీ సమానం చేయడానికి ఆయన నిరాకరించాడు.
  3. కొంతమంది మత బోధకులు ప్రచారం చేసిన అన్ని నాస్తిత్వవాద భావాలను ఆయన తిరస్కరించాడు.
  4. మతవిరుద్ధులుగా భావించబడిన వారు ప్రతిపాదించిన ఇటువంటి సిద్ధాంతాలను ఆయన ఖండించాడు.
  5. విశ్వ పరిణామానికి ఒక నిర్దిష్టమైన ఆరంభం ఉందనే సిద్ధాంతాన్ని ఆయన తిరస్కరించాడు.
  6. దేవుడే మనిషిని సృష్టించాడనే సిద్ధాంతాన్ని, లేదా మనిషి ఏదో ఒక బ్రహ్మదేవుని శరీరం నుంచి ఉద్భవించాడనే సిద్ధాంతాన్ని ఆయన తిరస్కరించాడు.
  7. ఆత్మ ఉనికి విషయాన్ని ఆయన పట్టించుకోలేదు. నిజానికి దాని ఉనికినే తిరస్కరించాడు.

2. ఆయన మార్చి చెప్పిన సిద్ధాంతాలు 

  1. కార్యకారణ సంబంధానికి సంబంధించిన మహాసూత్రాన్ని, దాని నుంచి వచ్చే ఇతర సిద్ధాంతాలతో సహా ఆయన అంగీకరించాడు. 
  2. జీవితాన్ని విధి నిర్ణయిస్తుందనే భావనను, అలాగే మనిషికి, ఈ ప్రపంచానికి ఏమి జరగాలో దేవుడే ముందుగానే నిర్ణయించాడనే మరో అవివేకపూరితమైన భావనను ఆయన తిరస్కరించాడు.
  3. గత జన్మలో చేసిన కర్మలన్నీ ప్రస్తుత జన్మలో దుఃఖాన్ని కలిగించే శక్తిని కలిగి ఉంటాయని, అందువల్ల ప్రస్తుత మనిషి చేసే ప్రయత్నాలకు ఎలాంటి శక్తి ఉండదనే సిద్ధాంతాన్ని ఆయన తిరస్కరించాడు. కర్మకు సంబంధించిన విధివాద భావనను ఆయన నిరాకరించాడు. దాని స్థానంలో కర్మను మరింత శాస్త్రీయమైన దృష్టితో వివరించాడు. పాత సీసాలో కొత్త మద్యాన్ని నింపినట్లుగా, పాత కర్మ సిద్ధాంతానికి కొత్త అర్థాన్ని ఇచ్చాడు.
  4. సంసారం, అంటే ఆత్మ ఒక జన్మ నుంచి మరో జన్మకు సంచరిస్తుందనే సిద్ధాంతం స్థానంలో పునర్జన్మ సిద్ధాంతాన్ని ప్రవేశపెట్టాడు.
  5. ఆత్మకు మోక్షం లేదా విముక్తి లభిస్తుందనే సిద్ధాంతం స్థానంలో నిర్వాణ సిద్ధాంతాన్ని ప్రతిపాదించాడు.

5. అందువల్ల, బుద్ధ ధమ్మం ఒక స్వతంత్ర, మౌలిక సిద్ధాంతం. అందులో పాత భావాలు కొద్దిగా ఉన్నప్పటికీ, వాటిని ఆయన మార్చి కొత్త రూపంలో వివరించాడు. 

3. ఆయన అంగీకరించిన సిద్ధాంతాలు 

  1. ఆయన బోధనలలో మొదటి ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, సమస్తానికి మనస్సే కేంద్రబిందువని ఆయన గుర్తించడం.
  2. మనస్సే అన్నిటికంటే ముందు ఉంటుంది. అది అన్నింటినీ ప్రభావితం చేస్తుంది, అన్నింటినీ సృష్టిస్తుంది. మనస్సును అర్థం చేసుకుంటే, అన్నింటినీ అర్థం చేసుకున్నట్లే.
  3. మనస్సే మనలోని అన్ని మానసిక శక్తులకు నాయకత్వం వహిస్తుంది. వాటన్నింటికీ మనస్సే ప్రధానమైనది. నిజానికి, మనస్సు కూడా ఆ శక్తులతోనే ఏర్పడుతుంది.
  4. ముందుగా శ్రద్ధ పెట్టాల్సింది మనస్సును సంస్కరించుకోవడంపైనే.
  5. ఆయన బోధనలలో రెండవ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, మనలో ఉద్భవించే మంచి, చెడు అన్నిటికీ, బయట నుంచి మనకు ఎదురయ్యే మంచి, చెడు అనుభవాలన్నిటికీ మనస్సే మూలం.
  6. చెడుకు సంబంధించినది, చెడుతో ముడిపడినది, చెడుకు చెందినది ఏదైనా సరే అదంతా మనస్సు నుంచే ఉద్భవిస్తుంది. అలాగే, మంచికి సంబంధించినది, మంచితో ముడిపడినది, మంచికి చెందినది ఏదైనా సరే  అదంతా కూడా మనస్సు నుంచే ఉద్భవిస్తుంది.
  7. కలుషితమైన మనస్సుతో ఎవరైనా మాట్లాడినా, పనిచేసినా, ఎద్దులు లాగే బండి చక్రాలు వాటి కాళ్లను అనుసరించినట్లే దుఃఖం అతణ్ణి అనుసరిస్తుంది. అందువల్ల, మనస్సును శుద్ధి చేసుకోవడమే మతానికి సారం.
  8. ఆయన బోధనలలో మూడవ ప్రత్యేకత అన్ని పాపకార్యాలకు దూరంగా ఉండడం.
  9. ఆయన బోధనలలో నాలుగవ ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, నిజమైన మతం మతగ్రంథాల్లో లేదు. ఆ మతం నిర్దేశించిన సూత్రాలను ఆచరించడంలోనే ఉంది.
  10. మరి బుద్ధుని మతం ఆయన స్వయంగా సృష్టించినది కాదని ఎవరైనా చెప్పగలరా?

అధ్యాయం-2

ధమ్మ ప్రచార ఉద్యమం 

ఒకటో భాగం : బుద్ధుడు ఆయన విషాదయోగం 

1. ధమ్మాన్ని బోధించాలా, వద్దా?

  1. జ్ఞానోదయం పొంది, తన ధమ్మమార్గాన్ని రూపొందించుకున్న తరువాత బుద్ధుడి మనస్సులో ఒక సందేహం తలెత్తింది. తాను కనుగొన్న ధమ్మాన్ని ప్రజలకు బోధించడానికి బయలుదేరాలా? లేక తనను తాను మరింత పరిపూర్ణుడిగా తీర్చిదిద్దుకోవడానికి కృషి చేస్తూ ఉండిపోవాలా?
  2. ఆయన తనలో తాను ఇలా అనుకున్నాడు. తాను ఒక నూతన ధమ్మాన్ని కనుగొన్నప్పటికీ, సామాన్య ప్రజలు దాన్ని అంగీకరించడం, అనుసరించడం చాలా కష్టం. జ్ఞానవంతులకు కూడా సులభంగా అర్థం కానంత సూక్ష్మమైనది ఈ ధమ్మం.
  3. దేవుడు, ఆత్మ అనే భావనల బంధనాల నుంచి బయటపడటం మనుషులకు చాలా కష్టం. మతపరమైన ఆచారాలు, కర్మకాండలపై ఉన్న విశ్వాసాన్ని వదులుకోవడం కష్టం. కర్మపై ఉన్న విశ్వాసాన్ని విడిచిపెట్టడం కూడా కష్టమే.
  4. ఆత్మకు మరణం లేదనే విశ్వాసాన్ని వదులుకోవడం కూడా అంత సులభం కాదు. ఆత్మ అనేది స్వతంత్రంగా ఉనికిలో ఉన్నది కాదని, మరణం తరువాత కూడా అది కొనసాగదని చెప్పే తన సిద్ధాంతాన్ని ప్రజలు అంగీకరించడం చాలా కష్టమని ఆయన భావించాడు.
  5. మనుషులు స్వార్థంతో జీవిస్తున్నారు. తమ స్వార్థాన్ని నెరవేర్చుకోవడంలోనే ఆనందాన్ని, సుఖాన్ని పొందుతున్నారు. స్వార్థం కంటే ధర్మబద్ధమైన ప్రవర్తనకే ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలనే తన బోధనను వారు అంగీకరించడం చాలా కష్టమని ఆయన అనుకున్నాడు.
  6. తాను ధమ్మాన్ని బోధించినా, ప్రజలు దాన్ని అర్థం చేసుకోకపోవచ్చు. అర్థం చేసుకున్నా అంగీకరించకపోవచ్చు. అంగీకరించినా ఆచరించకపోవచ్చు. అలాంటప్పుడు ఆ బోధనలు వారికి విసుగును, తనకు మనస్తాపాన్ని మాత్రమే కలిగిస్తాయని ఆయన భావించాడు.
  7. అలాంటప్పుడు ఈ లోకానికి దూరంగా సన్యాసిగా ఉండిపోవడం మంచిదేమోనని ఆయన ఆలోచించాడు. తాను కనుగొన్న ధమ్మాన్ని ఆచరిస్తూ తనను తాను పరిపూర్ణుడిగా తీర్చిదిద్దుకోవచ్చు. కనీసం తన మేలునైనా సాధించుకోవచ్చని భావించాడు.
  8. ఈ విధంగా ఆలోచిస్తూ పోయిన బుద్ధుడి మనస్సు, తన ధమ్మాన్ని ప్రజలకు బోధించడం కంటే, ఏమీ చేయకుండా ఉండిపోవడంవైపే మొగ్గు చూపింది.
  9. బుద్ధుడి మనస్సులో జరుగుతున్న ఈ అంతర్మథనాన్ని గ్రహించిన బ్రహ్మ సహంపతి తీవ్రంగా ఆందోళన చెందాడు. సంపూర్ణ జ్ఞానోదయం పొందిన తథాగతుడు తన ధమ్మాన్ని ప్రజలకు బోధించకుండా ఉండిపోతే, ఈ లోకం నాశనమైపోతుందని, మానవాళి వినాశనం వైపు వెళ్తుందని భావించాడు.
  10. ఆందోళనతో నిండిన బ్రహ్మ సహంపతి బ్రహ్మలోకాన్ని విడిచి బుద్ధుడి ఎదుట ప్రత్యక్షమయ్యాడు. తన పైవస్త్రాన్ని ఒక భుజంపై సర్దుకుని, వంగి నమస్కరించి, చేతులు జోడించి బుద్ధుడిని వేడుకున్నాడు. ఆయన ఇక సిద్ధార్థ గౌతముడు మాత్రమే కాదని, సంపూర్ణ జ్ఞానోదయం పొందిన బుద్ధుడని, భగవంతుడని, తథాగతుడని గుర్తుచేశాడు. అలాంటి ఆయన ఈ ప్రపంచానికి జ్ఞానాన్ని అందించకుండా ఎలా ఉండగలడని, తప్పుదారి పట్టిన మానవాళిని రక్షించడానికి ఎందుకు నిరాకరిస్తున్నాడని ప్రశ్నించాడు.
  11. ఈ లోకంలో ఇంకా ఎన్నో కల్మషాలతో నిండిన జీవులు ఉన్నారని, ధమ్మాన్ని వినే అవకాశం లేకపోవడం వల్ల వారు మరింత దిగజారిపోతున్నారని బ్రహ్మ సహంపతి వివరించాడు.
  12. బ్రహ్మ సహంపతి తన విన్నపాన్ని కొనసాగించాడు. బుద్ధుడికి తెలిసినట్లుగానే, పూర్వకాలంలో మగధ దేశంలో అనేక లోపాలతో, అపవిత్రమైన బోధనలతో కూడిన ఒక సిద్ధాంతం పుట్టుకొచ్చిందని చెప్పాడు.
  13. అమరమైన తన ధమ్మాన్ని తెలుసుకునే అవకాశాన్ని బుద్ధుడు వారికి కల్పించకూడదా అని బ్రహ్మ సహంపతి వేడుకున్నాడు.
  14. ఎత్తైన పర్వత శిఖరంపై నిలబడిన వ్యక్తికి చుట్టూ ఉన్న ప్రజలందరూ కనిపించినట్లే, అత్యున్నత జ్ఞానాన్ని పొందిన బుద్ధుడు కూడా తన జ్ఞానంతో సమస్త లోకాన్ని చూడగలడని అన్నాడు. దుఃఖానికి అతీతుడైన ఆయన, దుఃఖంలో మునిగిపోయిన ప్రజలవైపు కరుణతో చూడాలని కోరాడు.
  15. పోరాటంలో విజయం సాధించిన వీరుడిగా, ఇతరులకు మార్గం చూపే నాయకుడిగా, పునర్జన్మ బంధాల నుంచి విముక్తి పొందినవాడిగా బుద్ధుడు ముందుకు రావాలని వేడుకున్నాడు. ప్రపంచానికి దూరంగా ఉండిపోకుండా, ప్రజల మధ్యకు వెళ్లి వారికి మార్గం చూపాలని కోరాడు.
  16. మనుషులపైనా, దేవతలపైనా కరుణ చూపించి, తన ధమ్మాన్ని వారికి బోధించాలని బ్రహ్మ సహంపతి బుద్ధుడిని ప్రార్థించాడు.
  17. అందుకు బుద్ధుడు, తన ధమ్మాన్ని ప్రజలకు బోధించడానికి వెనుకాడింది అది వారికి అర్థం కాకపోతే కలిగే విసుగు, తనకు ఎదురయ్యే మనస్తాపం గురించిన ఆలోచన వల్లనేనని బ్రహ్మ సహంపతికి వివరించాడు.
  18. ప్రపంచంలో ఇంతటి దుఃఖం ఉందని తెలిసిన తరువాత కూడా, సన్యాసిగా చేతులు ముడుచుకుని కూర్చుని, పరిస్థితులను అలాగే కొనసాగనివ్వడం తప్పని బుద్ధుడు గ్రహించాడు.
  19. తపస్సు వల్ల ఎలాంటి ప్రయోజనమూ లేదని ఆయన తెలుసుకున్నాడు. ప్రపంచం నుంచి తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నించడం వ్యర్థమని, సన్యాసికి కూడా ఈ ప్రపంచం నుంచి తప్పించుకునే మార్గం లేదని గ్రహించాడు. ప్రపంచాన్ని విడిచిపోవడం కాదు, దాన్ని మార్చడం, మరింత మెరుగైనదిగా తీర్చిదిద్దడమే అవసరమని ఆయన గుర్తించాడు.
  20. ప్రపంచంలో నెలకొన్న సంఘర్షణల వల్ల ప్రజలు అనుభవిస్తున్న దుఃఖానికి పరిష్కారం తెలియకనే తాను ప్రపంచాన్ని విడిచిపెట్టిన విషయాన్ని బుద్ధుడు గుర్తుచేసుకున్నాడు. ఇప్పుడు తన ధమ్మాన్ని బోధించడం ద్వారా ఆ దుఃఖాన్ని తొలగించగలిగితే, తిరిగి ప్రజల మధ్యకు వెళ్లి వారికి సేవ చేయడం తన కర్తవ్యమని భావించాడు. అంతేగానీ, ఏమీ పట్టనట్లుగా నిష్క్రియగా, మౌనంగా ఉండిపోవడం సరైనది కాదని నిర్ణయించుకున్నాడు.
  21. అందువల్ల బుద్ధుడు బ్రహ్మ సహంపతి చేసిన విన్నపాన్ని అంగీకరించి, తన ధమ్మాన్ని ప్రపంచానికి బోధించాలని నిర్ణయించుకున్నాడు.

2.బ్రహ్మ సహంపతి శుభవార్త ప్రకటన

  1. తన ధమ్మాన్ని ప్రజలకు బోధించడానికి బుద్ధుడిని ఒప్పించగలిగానని బ్రహ్మ సహంపతి ఎంతో సంతోషించాడు. బుద్ధుడికి నమస్కరించి, ఆయన చుట్టూ కుడివైపు నుంచి ప్రదక్షిణ చేసి, మరోసారి ఆయనను చూసుకుని అక్కడి నుంచి బయలుదేరాడు.
  1. తిరిగి వెళ్తూ బ్రహ్మ సహంపతి ప్రపంచానికి ఒక శుభవార్తను ప్రకటిస్తూ సాగాడు. అందరూ సంతోషించాల్సిన శుభవార్త ఇది. మన ప్రభువైన బుద్ధుడు ఈ ప్రపంచంలోని చెడుకు, దుఃఖానికి మూలకారణాన్ని కనుగొన్నాడు. వాటి నుంచి బయటపడే మార్గాన్ని కూడా తెలుసుకున్నాడు.
  2. అలసిపోయినవారికి, దుఃఖంతో కుంగిపోయినవారికి బుద్ధుడు ఊరట కలిగిస్తాడు. యుద్ధాల వల్ల బాధపడుతున్నవారికి శాంతిని అందిస్తాడు. మనసు విరిగిపోయినవారికి ధైర్యాన్ని ఇస్తాడు. అణచివేతకు, దోపిడీకి గురైనవారిలో విశ్వాసాన్ని, ఆశను నింపుతాడు.
  3. జీవితంలోని కష్టాలతో బాధపడుతున్నవారంతా, నిత్యం పోరాడుతూ కష్టాలను భరిస్తున్నవారంతా, న్యాయం కోసం ఎదురుచూస్తున్నవారంతా ఈ శుభవార్త విని సంతోషించండి.
  4. గాయపడినవారంతా మీ గాయాలను మాన్పుకోండి. ఆకలితో ఉన్నవారంతా కడుపునిండా తినండి. అలసిపోయినవారంతా విశ్రాంతి తీసుకోండి. దాహంతో ఉన్నవారంతా మీ దాహాన్ని తీర్చుకోండి. చీకటిలో ఉన్నవారంతా వెలుగును వెతుక్కోండి. దిక్కుతోచని స్థితిలో ఉన్నవారంతా ధైర్యం తెచ్చుకోండి.
  5. బుద్ధుడి ధమ్మంలో ఆదరణకు నోచుకోనివారిని అక్కున చేర్చుకునే ప్రేమ ఉంది. సమాజంలో హీనంగా చూడబడుతున్నవారిని ఉన్నత స్థితికి తీసుకువచ్చే మానవ గౌరవం ఉంది. హక్కులు కోల్పోయినవారికి, అణచివేతకు గురైనవారికి అభివృద్ధి మార్గాన్ని చూపే సమానత్వం ఉంది.
  6. బుద్ధుడి ధమ్మం నీతిన్యాయాలపై ఆధారపడినది. ఈ భూమిపై నీతిన్యాయాలు నెలకొన్న సమాజాన్ని స్థాపించడమే ఆయన లక్ష్యం.
  7. బుద్ధుడి ధమ్మం సత్యస్వరూపం. అది సంపూర్ణమైన సత్యం. అందులో సత్యానికి తప్ప మరి దేనికీ చోటు లేదు.
  8. తర్కబద్ధమైన ఆలోచనకు మార్గం చూపుతూ, మూఢనమ్మకాల నుంచి విముక్తిని ప్రసాదించే బుద్ధుడు ధన్యుడు. మధ్యేమార్గాన్ని బోధించే బుద్ధుడు ధన్యుడు. నీతిన్యాయాలను బోధించే బుద్ధుడు ధన్యుడు. నిర్వాణ శాంతిని బోధించే బుద్ధుడు ధన్యుడు. తోటి జీవులు విముక్తిని పొందడానికి ప్రేమను, దయను, సోదరభావాన్ని బోధించే బుద్ధుడు ధన్యుడు.

3. ధమ్మాన్ని స్వీకరించే రెండు విధానాలు

  1. బుద్ధుడి ధమ్మంలో చేరడానికి రెండు విధానాలు ఉన్నాయి.
  2. మొదటిది, భిక్షువుగా మారి భిక్షు సంఘంలో చేరడం.
  3. రెండవది, గృహస్థ జీవితాన్ని కొనసాగిస్తూనే బుద్ధుడి ధమ్మాన్ని అనుసరించే ఉపాసకుడిగా మారడం.
  4. భిక్షువుల, ఉపాసకుల జీవన విధానాల మధ్య నాలుగు విషయాల్లో తప్ప మరే తేడా లేదు.
  5. ఉపాసకుడు గృహస్థుడిగానే జీవిస్తాడు. భిక్షువు మాత్రం ఇంటిని విడిచిపెట్టి, ఒకచోట స్థిరంగా నివసించకుండా సంచార జీవితం గడుపుతాడు.
  6. ఉపాసకులు, భిక్షువులు ఇద్దరూ తమ జీవితంలో కొన్ని నియమాలను పాటించాలి.
  7. అయితే ఈ నియమాలు భిక్షువులకు తప్పనిసరిగా పాటించాల్సిన వ్రతాలు. వాటిని ఉల్లంఘిస్తే శిక్షకు గురవుతారు. ఉపాసకులకు మాత్రం అవి ఆచరణ నియమాలు. వాటిని తమ శక్తిమేరకు పాటించాలి.
  8. ఉపాసకుడు ఆస్తిని కలిగి ఉండవచ్చు. భిక్షువుకు మాత్రం ఆస్తిని కలిగి ఉండే అనుమతి లేదు.
  9. ఉపాసకుడిగా మారడానికి ఎలాంటి ప్రత్యేకమైన కార్యక్రమం అవసరం లేదు.
  10. భిక్షువుగా మారాలంటే మాత్రం ఉపసంపద అనే ప్రత్యేకమైన దీక్షను స్వీకరించాలి.
  11. తన దగ్గరకు వచ్చినవారిని వారి అభీష్టం ప్రకారం భిక్షువులుగా లేదా ఉపాసకులుగా బుద్ధుడు తన ధమ్మంలోకి స్వీకరించేవాడు.
  12. ఉపాసకుడు తాను కోరుకున్నప్పుడు భిక్షువుగా మారవచ్చు.
  13. అయితే భిక్షువు ప్రధాన వ్రతాలను ఉల్లంఘించినప్పుడు భిక్షుత్వాన్ని కోల్పోవాల్సి ఉంటుంది. అలాగే, తాను స్వచ్ఛందంగా సంఘ సభ్యత్వాన్ని వదులుకోవాలనుకున్నప్పుడు కూడా భిక్షుత్వాన్ని విడిచిపెట్టవచ్చు.
  14. తరువాతి పేజీలలో పేర్లు ప్రస్తావించినవారిని మాత్రమే బుద్ధుడు తన ధమ్మంలోకి స్వీకరించాడని భావించకూడదు.
  15. భిక్షు సంఘంలోకి వ్యక్తులను స్వీకరించడంలో గానీ, తన ధమ్మాన్ని బోధించడంలో గానీ బుద్ధుడు కులం లేదా లింగం ఆధారంగా ఎలాంటి వివక్షా చూపలేదని తెలియజేయడానికే ఈ ఉదాహరణలను ఎంపిక చేశారు.

   రెండవ భాగం 

పరివ్రాజకులు బుద్ధ ధమ్మాన్ని స్వీకరించడం

1. 1. సారనాథ్‌కు చేరుకోవడం

  1. తన ధమ్మాన్ని ప్రజలకు బోధించాలని నిర్ణయించుకున్న తరువాత, మొదట ఎవరికి బోధించాలా అని బుద్ధుడు ఆలోచించాడు. ఆయనకు మొదట ఆలార కాలాముడు గుర్తుకొచ్చాడు. ఆలార కాలాముడు గొప్ప పండితుడు, జ్ఞానవంతుడు, వివేకవంతుడు. అతనిలో కల్మషాలు కూడా చాలా తక్కువగా ఉన్నాయని బుద్ధుడు భావించేవాడు. అందుకే తన ధమ్మాన్ని మొదట అతనికే బోధిస్తే బాగుంటుందని అనుకున్నాడు. కానీ అప్పటికే ఆలార కాలాముడు మరణించాడని ఆయనకు తెలిసింది.
  2. ఆ తరువాత ఉద్దక రామపుత్తుడికి తన ధమ్మాన్ని బోధించాలని బుద్ధుడు అనుకున్నాడు. కానీ అతడు కూడా అప్పటికే మరణించాడు.
  3. అప్పుడు నైరంజనా నది ఒడ్డున తాను తపస్సు చేస్తున్నప్పుడు తనతో పాటు ఉన్న ఐదుగురు పాత సహచరులు ఆయనకు గుర్తుకొచ్చారు. తాను కఠోర తపస్సును విడిచిపెట్టినందుకు కోపంతో తనను వదిలి వెళ్లిపోయినవారు వారే.
  4. తాను తపస్సు చేస్తున్న కాలంలో ఆ ఐదుగురూ తనకు ఎంతో సేవ చేశారని, తన అవసరాలన్నీ చూసుకున్నారని బుద్ధుడు గుర్తుచేసుకున్నాడు. అందువల్ల తన ధమ్మాన్ని మొదట వారికే బోధిస్తే బాగుంటుందని భావించాడు.
  5. ఆ ఐదుగురు ఎక్కడ ఉన్నారో బుద్ధుడు తెలుసుకున్నాడు. వారు సారనాథ్‌లోని ఇసిపతన మృగదావనంలో నివసిస్తున్నారని తెలిసి, వారిని వెతుక్కుంటూ బయలుదేరాడు.
  6. బుద్ధుడు తమవైపు వస్తుండటం చూసిన ఆ ఐదుగురూ ఆయనకు స్వాగతం పలకకూడదని నిర్ణయించుకున్నారు. వారిలో ఒకడు మిగిలినవారితో, “గౌతముడు కఠోర తపస్సును విడిచిపెట్టి, సుఖభోగాలతో కూడిన జీవితానికి అలవాటుపడ్డాడు. అలా చేయడం ద్వారా అతడు పాపం చేశాడు. అందువల్ల మనం అతనికి స్వాగతం పలకకూడదు. గౌరవంతో లేచి నిలబడకూడదు. అతని భిక్షాపాత్రను గానీ, వస్త్రాన్ని గానీ అందుకోకూడదు. కూర్చోవడానికి ఒక ఆసనం మాత్రం ఏర్పాటు చేద్దాం. అతనికి ఇష్టమైతే కూర్చుంటాడు” అన్నాడు. మిగిలినవారంతా అందుకు అంగీకరించారు.
  7. కానీ బుద్ధుడు దగ్గరకు రాగానే ఆ ఐదుగురు పరివ్రాజకులు తమ నిర్ణయానికి కట్టుబడి ఉండలేకపోయారు. ఆయన వ్యక్తిత్వం వారిని ఎంతగా ప్రభావితం చేసిందంటే, అందరూ తమ ఆసనాల నుంచి లేచి నిలబడ్డారు. ఒకరు ఆయన భిక్షాపాత్రను అందుకున్నారు. మరొకరు వస్త్రాన్ని తీసుకున్నారు. ఇంకొకరు కూర్చోవడానికి ఆసనం సిద్ధం చేశారు. మరొకరు పాదాలు కడుక్కోవడానికి నీళ్లు తెచ్చారు.
  8. స్వాగతించకూడదనుకున్న అతిథికి లభించిన గొప్ప స్వాగతం అది.
  9. అలా బుద్ధుడిని ఎగతాళి చేయాలనుకున్నవారే చివరకు ఆయనకు గౌరవంతో నమస్కరించారు.

2. బుద్ధుడి మొదటి ధమ్మబోధన

  1. పరస్పరం పలకరించుకున్న తరువాత, ఆ ఐదుగురు పరివ్రాజకులు బుద్ధుడిని ఇంకా తపస్సును విశ్వసిస్తున్నారా అని అడిగారు. అందుకు బుద్ధుడు లేదని సమాధానమిచ్చాడు.
  2. జీవితంలో రెండు పరస్పర విరుద్ధమైన మార్గాలు ఉన్నాయని ఆయన వివరించాడు. ఒకటి సుఖభోగాలతో జీవించడం, మరొకటి శరీరాన్ని కఠినంగా హింసించుకుంటూ జీవించడం.
  3. మొదటి మార్గం, రేపు ఎలాగూ చనిపోతాం కాబట్టి ఈ రోజే తిని, తాగి సుఖాలను అనుభవించాలని చెబుతుంది. రెండవ మార్గం, కోరికలే పునర్జన్మకు కారణమవుతాయి కాబట్టి వాటన్నింటినీ పూర్తిగా నిర్మూలించాలని చెబుతుంది. ఈ రెండు మార్గాలూ మనిషికి తగినవి కావని బుద్ధుడు తిరస్కరించాడు.
  4. బుద్ధుడు మధ్యమ మార్గాన్ని (మజ్ఝిమ పటిపద) విశ్వసించాడు. అది సుఖభోగాలకు లొంగిపోయే మార్గమూ కాదు, శరీరాన్ని హింసించుకునే మార్గమూ కాదు. ఈ రెండింటికీ దూరంగా ఉండే మార్గం.
  5. అప్పుడు బుద్ధుడు ఆ పరివ్రాజకులను, “మనస్సులో ఇంకా ప్రాపంచిక సుఖాలపైనా, స్వర్గసుఖాలపైనా కోరికలు కొనసాగుతూనే ఉంటే, శరీరాన్ని ఎంతగా కష్టపెట్టుకున్నా ప్రయోజనం ఏముంటుంది?” అని అడిగాడు. అందుకు వారు ఆయన చెప్పింది నిజమేనని అంగీకరించారు.
  6. బుద్ధుడు వారిని మరో ప్రశ్న అడిగాడు. “కోరికలను పూర్తిగా అదుపు చేయలేనప్పుడు, శరీరాన్ని ఎంతగా హింసించుకున్నా స్వార్థం నుంచి ఎలా విముక్తి పొందగలరు?” అందుకు కూడా వారు ఆయన చెప్పింది నిజమేనని అంగీకరించారు.
  7. బుద్ధుడు వారికి ఇలా బోధించాడు. “మనిషి తనలోని స్వార్థాన్ని జయించినప్పుడే కోరికల బంధనాల నుంచి విముక్తి పొందగలడు. అప్పుడు అతడు ప్రాపంచిక సుఖాల కోసం తాపత్రయపడడు. తన సహజ అవసరాలను తీర్చుకోవడం వల్ల కూడా అతనికి ఎలాంటి కల్మషం అంటదు. అందువల్ల శరీర అవసరాలకు తగినంత ఆహారాన్ని, పానీయాలను తీసుకోవాలి.”
  8. ఆయన తన బోధనను కొనసాగిస్తూ, “అన్ని రకాల ఇంద్రియ సుఖాలపై మితిమీరిన ఆసక్తి మనిషిని బలహీనపరుస్తుంది. అలాంటి మనిషి తన కోరికలకు బానిసగా మారిపోతాడు. సుఖాల కోసం నిరంతరం పాకులాడటం మనిషిని దిగజారుస్తుంది. అయితే జీవితంలోని సహజ అవసరాలను తీర్చుకోవడం తప్పు కాదు. శరీరాన్ని ఆరోగ్యంగా ఉంచుకోవడం మనిషి కర్తవ్యం. లేకపోతే మనస్సును దృఢంగా, నిర్మలంగా ఉంచుకోవడం సాధ్యం కాదు. జ్ఞానజ్యోతిని నిరంతరం వెలిగించుకోవడం కూడా సాధ్యం కాదు” అన్నాడు.
  9. బుద్ధుడు ఆ పరివ్రాజకులతో, “మనిషి దూరంగా ఉండాల్సిన రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి. ఒకటి, ఇంద్రియ సుఖాలకు లొంగిపోయి, కోరికలను తీర్చుకోవడమే జీవిత లక్ష్యంగా భావించడం. ఇది మనిషిని దిగజార్చే, ఎలాంటి ప్రయోజనమూ లేని జీవన విధానం. రెండవది, తపస్సు పేరుతో శరీరాన్ని హింసించుకుంటూ జీవించడం. ఇది బాధను మాత్రమే మిగిల్చే నిరర్థకమైన మార్గం. ఈ రెండూ మనిషికి తగినవి కావు” అన్నాడు.
  10. “అయితే ఈ రెండు మార్గాలకూ దూరంగా ఉండే మధ్యమ మార్గం ఒకటి ఉంది. నేను బోధించేది ఆ మార్గాన్నే” అని బుద్ధుడు వారికి వివరించాడు.
  11. ఆ ఐదుగురు పరివ్రాజకులు బుద్ధుడి మాటలను శ్రద్ధగా విన్నారు. అయితే ఆయన చెప్పిన మధ్యమ మార్గం గురించి ఏం మాట్లాడాలో వారికి అర్థం కాలేదు. అందుకే తమను విడిచిపెట్టిన తరువాత ఆయన ఏం చేశారని అడిగారు. అప్పుడు బుద్ధుడు తాను గయకు ఎలా వెళ్లిందీ, అక్కడ మర్రిచెట్టు కింద కూర్చుని ఎలా ధ్యానం చేసిందీ, నాలుగు వారాల ధ్యానం తరువాత ఎలా జ్ఞానోదయం పొందిందీ వారికి వివరించాడు. ఆ జ్ఞానోదయం ఫలితంగానే తాను ఒక నూతన జీవన మార్గాన్ని కనుగొన్నానని చెప్పాడు.
  12. ఇది విన్న పరివ్రాజకులకు ఆ నూతన మార్గం గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి మరింత పెరిగింది. ఆ మార్గాన్ని తమకు వివరించమని బుద్ధుడిని కోరారు.
  13. బుద్ధుడు అందుకు అంగీకరించాడు.
  14. బుద్ధుడు తన బోధనను ప్రారంభిస్తూ, “నా ధమ్మానికి దేవుడితో గానీ, ఆత్మతో గానీ ఎలాంటి సంబంధమూ లేదు. మరణానంతర జీవితంతో కూడా సంబంధం లేదు. అలాగే మతపరమైన ఆచారాలకు, కర్మకాండలకు నా ధమ్మంలో స్థానం లేదు” అన్నాడు.
  15. “ఈ భూమిపై మనిషి జీవితం, మనుషుల మధ్య ఉండే సంబంధాలే నా ధమ్మానికి కేంద్రబిందువు.”
  16. “ఇదే నా ధమ్మంలోని మొదటి ప్రాథమిక సూత్రం.”
  17. “మనుషులు దుఃఖంలో, కష్టాల్లో, పేదరికంలో జీవిస్తున్నారు. ఇదే నా ధమ్మంలోని రెండవ ప్రాథమిక సూత్రం. ఈ ప్రపంచమంతా దుఃఖంతో నిండి ఉంది. ఆ దుఃఖాన్ని ప్రపంచం నుంచి ఎలా తొలగించాలనేదే ధమ్మం ఏకైక లక్ష్యం. అది తప్ప మరేదీ ధమ్మం కాదు.”
  18. “ప్రపంచంలో దుఃఖం ఉందనే సత్యాన్ని గుర్తించడం, ఆ దుఃఖాన్ని తొలగించే మార్గాన్ని చూపడమే నా ధమ్మానికి మూలాధారం.”
  19. “ధమ్మానికి ఇదొక్కటే పునాది. దాని ఉనికిని సమర్థించే కారణం కూడా ఇదే. మనిషి దుఃఖాన్ని గుర్తించలేని మతాన్ని అసలు మతమని పిలవలేం.”
  20. “ఈ ప్రపంచంలో దుఃఖం ఉందని, దాని నుంచి విముక్తి పొందే మార్గాన్ని కనుగొనడమే ధమ్మం ప్రధాన లక్ష్యమని గ్రహించలేని సన్యాసులు, బ్రాహ్మణులు నిజమైన మత బోధకులు కాలేరు. అలాంటివారు ఈ జీవితంలోనే ధమ్మం యొక్క అసలైన అర్థాన్ని సంపూర్ణంగా తెలుసుకోలేరు”. 
  21. అప్పుడు ఆ పరివ్రాజకులు బుద్ధుడిని, “దుఃఖం ఉందని గుర్తించడం, దాన్ని తొలగించడమే మీ ధమ్మానికి పునాది అయితే, ఆ దుఃఖాన్ని మీ ధమ్మం ఎలా తొలగిస్తుంది?” అని అడిగారు.
  22. అందుకు బుద్ధుడు, “నా ధమ్మం ప్రకారం ప్రతి మనిషీ మూడు మార్గాలను అనుసరిస్తే సమస్త దుఃఖాలను అంతం చేయవచ్చు. అవి: (1) పవిత్రతా మార్గం; (2) నీతిమార్గం; (3) సద్గుణ మార్గం” అని వివరించాడు.
  23. అలాంటి ధమ్మాన్నే తాను కనుగొన్నానని బుద్ధుడు వారికి తెలిపాడు.

3. బుద్ధుడి మొదటి ధమ్మబోధన (కొనసాగింపు). పవిత్రతా మార్గం

  1. ఆ తరువాత పరివ్రాజకులు తన ధమ్మాన్ని మరింత వివరంగా బోధించమని బుద్ధుడిని కోరారు.
  2. అందుకు బుద్ధుడు సంతోషంగా అంగీకరించాడు.
  3. ఆయన మొదట పవిత్రతా మార్గం గురించి వివరించడం ప్రారంభించాడు.
  4. బుద్ధుడు ఆ పరివ్రాజకులతో, “మంచి మనిషిగా జీవించాలనుకునే ప్రతి ఒక్కరూ కొన్ని సూత్రాలను తమ జీవితానికి ప్రాతిపదికగా చేసుకోవాలని పవిత్రతా మార్గం బోధిస్తుంది.
  5. నా పవిత్రతా మార్గం ప్రకారం ఆ సూత్రాలు ఇవి. ఇతరులను హింసించకూడదు, చంపకూడదు. దొంగతనం చేయకూడదు. ఇతరులకు చెందిన దేనినీ అన్యాయంగా సొంతం చేసుకోకూడదు. అబద్ధాలు చెప్పకూడదు. కామవాంఛలకు లొంగిపోకూడదు. మత్తుపానీయాలు సేవించకూడదు.
  6. ఈ సూత్రాలను అంగీకరించడం ప్రతి మనిషికీ అత్యంత అవసరం. ఎందుకంటే తాను చేసే పని మంచిదో చెడ్డదో నిర్ణయించుకోవడానికి ప్రతి మనిషికీ ఒక ప్రమాణం ఉండాలి. నా బోధనల ప్రకారం ఈ సూత్రాలే ఆ ప్రమాణాలు.
  7. సమాజంలో పతనమైన మనుషులు ఎక్కడైనా కనిపిస్తారు. అయితే అలాంటివారిలో రెండు రకాలవారు ఉంటారు. తమ జీవితానికి ఒక ప్రమాణం ఉన్నవారు, ఎలాంటి ప్రమాణమూ లేనివారు.
  8. జీవితానికి ఎలాంటి ప్రమాణమూ లేనివాడు తాను పతనమయ్యాననే విషయాన్ని కూడా గుర్తించలేడు. అందువల్ల అతడు అదే స్థితిలో ఉండిపోతాడు. కానీ ఒక ప్రమాణం ఉన్నవాడు తన పతనాన్ని గుర్తించి, ఆ స్థితి నుంచి బయటపడటానికి ప్రయత్నిస్తాడు. ఎందుకంటే తాను దిగజారిపోయాననే స్పృహ అతనికి ఉంటుంది.
  9. మనిషి జీవితాన్ని నడిపించడానికి ఒక ప్రమాణం ఉండటానికీ, లేకపోవడానికీ మధ్య ఉన్న తేడా ఇదే. మనిషి పతనం కావడం కంటే, అతని జీవితానికి ఎలాంటి ప్రమాణమూ లేకపోవడమే అసలు సమస్య.
  10. పరివ్రాజకులారా, ఈ సూత్రాలనే జీవిత ప్రమాణాలుగా ఎందుకు అంగీకరించాలని మీరు అడగవచ్చు.
  11. ఈ ప్రశ్నకు సమాధానాన్ని మీరే కనుగొనవచ్చు. ఈ సూత్రాలు వ్యక్తికి మేలు చేస్తాయా? సమాజ శ్రేయస్సుకు తోడ్పడతాయా? అని మిమ్మల్ని మీరు ప్రశ్నించుకోండి.
  12. ఈ రెండు ప్రశ్నలకూ మీ సమాధానం అవును అయితే, నా పవిత్రతా మార్గంలోని ఈ సూత్రాలు జీవితానికి సరైన ప్రమాణాలని మీరు అంగీకరించవచ్చు” అని వివరించాడు.

4. బుద్ధుడి మొదటి ధమ్మబోధన (కొనసాగింపు)

అష్టాంగ మార్గం లేదా నీతిమార్గం

  1. ఆ తరువాత బుద్ధుడు పరివ్రాజకులకు అష్టాంగ మార్గం గురించి బోధించడం ప్రారంభించాడు. అష్టాంగ మార్గంలో ఎనిమిది అంశాలు ఉన్నాయని వివరించాడు.
  2. అష్టాంగ మార్గంలో మొదటిదీ, అత్యంత ముఖ్యమైనదీ అయిన సమ్మా దిట్ఠి (సరైన దృక్పథం) గురించి ఆయన తన బోధనను ప్రారంభించాడు.
  3. సమ్మా దిట్ఠి ప్రాముఖ్యతను వివరించడానికి బుద్ధుడు ఆ పరివ్రాజకులతో ఇలా అన్నాడు.
  4. “పరివ్రాజకులారా, ఈ ప్రపంచం ఒక చీకటి చెరసాల వంటిది. మనిషి అందులో బందీగా ఉన్న ఖైదీ వంటివాడు.
  5. ఈ చెరసాల అంతా చీకటితో నిండి ఉంది. ఆ చీకటిలో ఖైదీకి ఏదీ సరిగా కనిపించదు. చివరకు తాను ఖైదీననే విషయం కూడా అతనికి తెలియదు.
  6. ఆ చీకటిలో ఎంతోకాలంగా జీవించడం వల్ల మనిషి చూపును కోల్పోయాడు. వెలుగు అనేదొకటి ఉంటుందని ఎవరైనా చెప్పినా, అసలు అలాంటిది ఉండటం సాధ్యమేనా అని సందేహించే స్థితికి చేరుకున్నాడు.
  7. మనిషికి వెలుగును అందించగల ఏకైక సాధనం అతని మనస్సు.
  8. అయితే ఈ చీకటి చెరసాలలో జీవిస్తున్నవారి మనస్సు అందుకు పూర్తిగా అనువైన స్థితిలో లేదు.
  9. అది కొద్దిపాటి వెలుగును మాత్రమే లోపలికి రానిస్తుంది. ఆ వెలుగు కూడా చుట్టూ చీకటి ఉందని గుర్తించడానికి మాత్రమే సరిపోతుంది.
  10. అంటే మనిషి అవగాహనలోనే ఒక లోపం ఉంది.
  11. అయితే పరివ్రాజకులారా, ఆ ఖైదీ పరిస్థితి పైకి కనిపిస్తున్నంత నిరాశాజనకమైనది కాదు.
  12. ఎందుకంటే మనిషిలో సంకల్పశక్తి అనేది ఒకటి ఉంది. తగిన కారణాలు, ప్రేరణలు ఏర్పడినప్పుడు ఆ సంకల్పశక్తిని మేల్కొలిపి, కార్యరూపంలోకి తీసుకురావచ్చు.
  13. తన సంకల్పశక్తిని ఏ దిశగా ఉపయోగించాలో తెలుసుకోవడానికి అవసరమైనంత వెలుగు లభిస్తే చాలు. ఆ వెలుగు సహాయంతో మనిషి తన సంకల్పాన్ని సరైన దిశలో నడిపించి స్వేచ్ఛను పొందగలడు.
  14. అందువల్ల మనిషి బంధనాల్లో ఉన్నప్పటికీ స్వేచ్ఛను పొందడం సాధ్యమే. ఆ స్వేచ్ఛను సాధించే దిశగా అతడు ఏ క్షణంలోనైనా తొలి అడుగు వేయవచ్చు.
  15. ఎందుకంటే మనస్సును మనం కోరుకున్న దిశలో శిక్షణ ఇవ్వడం సాధ్యమే. మనిషిని ఈ జీవితమనే చెరసాలలో బంధించేది మనస్సే. అతడిని ఆ బంధనాల్లో కొనసాగించేది కూడా మనస్సే.
  16. అయితే మనస్సు చేసిన పనిని మనస్సే మార్చగలదు. మనిషిని బానిసగా మార్చిన మనస్సే సరైన దిశలో నడిపించినప్పుడు అతడికి స్వేచ్ఛను కూడా ప్రసాదించగలదు.
  17. సమ్మా దిట్ఠి చేయగలిగేది ఇదే.”
  18. అప్పుడు పరివ్రాజకులు, “సమ్మా దిట్ఠి లక్ష్యం ఏమిటి?” అని అడిగారు. అందుకు బుద్ధుడు, “అవిజ్జను (అజ్ఞానాన్ని) నిర్మూలించడమే సమ్మా దిట్ఠి లక్ష్యం. అది మిచ్ఛా దిట్ఠికి (తప్పుడు దృక్పథానికి) వ్యతిరేకమైనది.
  19. “అవిజ్జ అంటే దుఃఖం ఉందనే సత్యాన్ని, ఆ దుఃఖాన్ని తొలగించే మార్గాన్ని తెలిపే ఆర్యసత్యాలను అర్థం చేసుకోలేకపోవడం.
  20. “సమ్మా దిట్ఠి ఆచారాలు, కర్మకాండల వల్ల ప్రయోజనం కలుగుతుందనే విశ్వాసాన్ని విడిచిపెట్టాలని బోధిస్తుంది. శాస్త్రాలను పవిత్రమైనవిగా, ప్రశ్నించకూడని గ్రంథాలుగా భావించడాన్ని కూడా తిరస్కరిస్తుంది.
  21. “మూఢనమ్మకాలను, అతీంద్రియ శక్తులపై విశ్వాసాన్ని వదులుకోవాలని సమ్మా దిట్ఠి బోధిస్తుంది.
  22. “వాస్తవాలపై గానీ, అనుభవంపై గానీ ఆధారపడకుండా కేవలం ఊహాగానాలతో ఏర్పడిన సిద్ధాంతాలన్నింటినీ విడిచిపెట్టాలని బోధిస్తుంది.
  23. “స్వేచ్ఛాయుతమైన మనస్సు, స్వతంత్ర ఆలోచన సమ్మా దిట్ఠికి అవసరం.
  24. “ప్రతి మనిషికీ కొన్ని లక్ష్యాలు, ఆశలు, ఆశయాలు ఉంటాయి. అవి ఉన్నతమైనవిగా, ప్రశంసించదగినవిగా ఉండాలనీ, నీచమైనవిగా, అనుచితమైనవిగా ఉండకూడదనీ సమ్మా సంకప్ప (సరైన సంకల్పం) బోధిస్తుంది.
  25. “సమ్మా వాచా (సరైన మాట) ఏడు విషయాలను బోధిస్తుంది. (1) సత్యమే మాట్లాడాలి. (2) అబద్ధాలు చెప్పకూడదు. (3) ఇతరుల గురించి చెడుగా మాట్లాడకూడదు. (4) అపనిందలు వేయకూడదు. (5) తోటి మనుషులపై కోపంతో దూషణలకు దిగకూడదు. (6) అందరితో దయగా, మర్యాదగా మాట్లాడాలి. (7) అర్థంలేని, పనికిమాలిన మాటలు మాట్లాడకుండా, ఆలోచనతో, అవసరానికి తగిన విధంగా మాట్లాడాలి.
  26. “నేను వివరించిన ఈ సమ్మా వాచాను భయంతోనో, ఎవరి మెప్పు కోసమో పాటించకూడదు. తాను మాట్లాడే మాటల గురించి ఏదైనా అతీత శక్తి ఏమనుకుంటుందోనని గానీ, నిజం మాట్లాడటం వల్ల తనకు నష్టం కలుగుతుందేమోనని గానీ ఆలోచించి దాన్ని పాటించకూడదు. 
  27. “సరైన మాటకు ప్రమాణం పైవారి ఆదేశాలు కాదు. వ్యక్తిగత ప్రయోజనం కూడా కాదు.
  28. “సమ్మా కమ్మంత (సరైన ప్రవర్తన) మనిషి ఎలా ప్రవర్తించాలో బోధిస్తుంది. ప్రతి పనిలోనూ ఇతరుల భావాలను, హక్కులను గౌరవించాలనేది దీని ప్రధాన సూత్రం.
  29. “సమ్మా కమ్మంతకు ప్రమాణం ఏమిటి? జీవనానికి ఆధారమైన మౌలిక నియమాలకు అనుగుణంగా ఉండే ప్రవర్తనే దానికి ప్రమాణం.
  30. “మనిషి చేసే పనులు ఆ నియమాలకు అనుగుణంగా ఉన్నప్పుడు అవి సమ్మా కమ్మంతకు అనుగుణమైనవిగా పరిగణించవచ్చు.
  31. “ప్రతి మనిషీ జీవనోపాధి సంపాదించుకోవాలి. అయితే జీవనోపాధిని సంపాదించుకోవడానికి మంచి మార్గాలూ ఉన్నాయి, చెడు మార్గాలూ ఉన్నాయి. ఇతరులకు హాని లేదా అన్యాయం కలిగించే మార్గాలు చెడ్డవి. ఇతరులకు ఎలాంటి హానీ, అన్యాయమూ చేయకుండా జీవనోపాధిని సంపాదించుకునే మార్గాలు మంచివి. ఇదే సమ్మా ఆజీవ (సరైన జీవనోపాధి).
  32. “సమ్మా వాయామ (సరైన ప్రయత్నం) ప్రధానంగా అవిజ్జను తొలగించడానికి చేసే ప్రయత్నం. ఈ బాధలతో నిండిన చెరసాల నుంచి బయటపడే ద్వారాన్ని చేరుకుని, దాన్ని తెరవడానికి చేసే ప్రయత్నం.
  33. “సరైన ప్రయత్నానికి నాలుగు లక్ష్యాలు ఉన్నాయి.
  34. “మొదటిది, అష్టాంగ మార్గానికి విరుద్ధమైన ఆలోచనలు మనస్సులో తలెత్తకుండా నిరోధించడం.
  35. “రెండవది, ఇప్పటికే అలాంటి ఆలోచనలు తలెత్తి ఉంటే వాటిని అణచివేయడం.
  36. “మూడవది, అష్టాంగ మార్గాన్ని అనుసరించడానికి అవసరమైన మంచి ఆలోచనలను మనస్సులో పెంపొందించుకోవడం.
  37. “నాలుగవది, ఇప్పటికే ఏర్పడిన మంచి ఆలోచనలను మరింత బలపరచుకుని అభివృద్ధి చేసుకోవడం.
  38. “సమ్మా సతి (సరైన స్మృతి) మనిషి నిరంతరం అప్రమత్తంగా, ఆలోచనతో ఉండాలని బోధిస్తుంది. అంటే మనస్సు ఎల్లప్పుడూ మేల్కొని ఉండాలి. మనస్సులో చెడు కోరికలు, భావాలు తలెత్తకుండా నిరంతరం గమనిస్తూ, వాటిని అదుపులో ఉంచుకోవడమే సమ్మా సతి.
  39. “పరివ్రాజకులారా, సమ్మా దిట్ఠి, సమ్మా సంకప్ప, సమ్మా వాచా, సమ్మా కమ్మంత, సమ్మా ఆజీవ, సమ్మా వాయామ, సమ్మా సతి అనే ఏడు అంశాలను ఆచరించడానికి ప్రయత్నించే మనిషికి ఐదు అడ్డంకులు ఎదురవుతాయి.
  40. “అవి అత్యాశ, ద్వేషం, సోమరితనం మరియు జడత్వం, సందేహం, నిర్ణయించుకోలేని స్థితి. ఈ ఐదూ మనిషిని బంధించే సంకెళ్ల వంటివి. అందువల్ల వాటిని అధిగమించడం అవసరం. వాటిని అధిగమించడానికి సమాధి ఒక మార్గం. అయితే పరివ్రాజకులారా, సమ్మా సమాధి (సరైన సమాధి) సాధారణ సమాధి వంటిది కాదు. ఈ రెండింటి మధ్య ముఖ్యమైన తేడా ఉంది.
  41. “సాధారణ సమాధి అంటే మనస్సును ఒక విషయంపై కేంద్రీకరించడం మాత్రమే. దానివల్ల మనిషి తన ప్రయత్నంతో ధ్యానస్థితులను పొందగలడు. ఆ స్థితిలో ఈ ఐదు అడ్డంకులు తాత్కాలికంగా అదుపులో ఉంటాయి.
  42. “కానీ ఆ ధ్యానస్థితులు శాశ్వతమైనవి కావు. అందువల్ల అడ్డంకుల నుంచి లభించే విముక్తి కూడా తాత్కాలికమే. మనస్సులో శాశ్వతమైన మార్పు రావాలి. అలాంటి మార్పు సమ్మా సమాధి ద్వారానే సాధ్యమవుతుంది.
  43. “సాధారణ సమాధి ఈ అడ్డంకులను కొంతకాలం అదుపులో ఉంచుతుంది తప్ప మనస్సుకు ఎలాంటి శిక్షణ ఇవ్వదు. అందువల్ల అది తాత్కాలిక ఉపశమనాన్ని మాత్రమే కలిగిస్తుంది. కానీ సమ్మా సమాధి అలా కాదు. అది మనస్సును ఏకాగ్రతతో ఉంచడమే కాకుండా, ఆ స్థితిలో కుశల కర్మలపై (మంచి పనులు, మంచి ఆలోచనలపై) దృష్టి నిలిపేలా శిక్షణ ఇస్తుంది. తద్వారా ఈ అడ్డంకుల వల్ల తలెత్తే అకుశల కర్మల (చెడు పనులు, చెడు ఆలోచనల) వైపు మనస్సు ఆకర్షితమయ్యే ప్రవృత్తిని తొలగిస్తుంది.
  44. “సమ్మా సమాధి మనస్సుకు మంచి విషయాల గురించి ఆలోచించే అలవాటును కలిగిస్తుంది. ఎల్లప్పుడూ మంచినే ఆలోచించేలా తీర్చిదిద్దుతుంది. మంచి పనులు చేయడానికి అవసరమైన ప్రేరణను, శక్తిని మనస్సుకు అందిస్తుంది.”

Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *