బుద్దుడు – అతని దమ్మము Part 3

మూడవ భాగం : నూతన జ్యోతిరన్వేషణ  

1. భృగువు ఆశ్రమంలో విరామం

1. ఇతర మార్గాలను అన్వేషించాలనే ఉద్దేశంతో గౌతముడు ఆలార కాలాముని కలుసుకోవడానికి రాజగృహాన్ని విడిచాడు. 
2. మార్గమధ్యంలో భృగువు ఆశ్రమం కనిపించింది. ఆసక్తితో అతడు ఆ ఆశ్రమంలోకి ప్రవేశించాడు.
3. ఆ ఆశ్రమంలో నివసిస్తున్న బ్రాహ్మణులు ఇంధనం, పూలు, కుశ గడ్డి తీసుకుని అప్పుడే బయట నుంచి తిరిగి వచ్చారు. వారు తపస్సులో నిష్ణాతులు, జ్ఞానంలో ఆరితేరినవారు. గౌతముడిని చూడగానే తమ గదులకు వెళ్లకుండా అతని దగ్గరకు వచ్చారు.
4. ఆశ్రమవాసులు గౌతముడికి తగిన గౌరవం ఇచ్చారు. గౌతముడు కూడా ఆశ్రమంలోని పెద్దలకు నమస్కరించి తన గౌరవాన్ని చాటుకున్నాడు.
5. విముక్తిని కోరుకున్న ఆ జ్ఞాని, స్వర్గాన్ని పొందాలనే ఆకాంక్షతో తపస్సు చేస్తున్న సాధువులతో నిండిన ఆ ఆశ్రమమంతా తిరిగాడు. వారు ఆచరిస్తున్న వివిధ రకాల తపస్సులను ఆసక్తిగా గమనించాడు. 
6. ఆ సౌమ్యుడైన గౌతముడు ఆ పవిత్ర వనంలో తపస్సు చేసుకుంటున్న తపస్వులు అనుసరిస్తున్న వివిధ రకాల తపస్సులను తొలిసారిగా చూశాడు.
7. అప్పుడు తపస్సు విధానాలను బాగా ఎరిగిన బ్రాహ్మణుడు భృగువు, గౌతముడికి వివిధ రకాల తపస్సుల గురించి, వాటివల్ల కలిగే ఫలితాల గురించి వివరించాడు.
8. “వండని ఆహారం, నీటి నుంచి సహజంగా పెరిగే ఆహార పదార్థాలు, దుంపలు, పండ్లు ఇవే పవిత్ర గ్రంథాల ప్రకారం సాధువుల ఆహారం. అయితే తపస్సు చేసే విధానాలు మాత్రం అనేక రకాలుగా ఉంటాయి.
9. “కొంతమంది ఏరుకున్న గింజలతో పక్షుల్లా జీవిస్తారు. మరికొందరు జింకల్లా గడ్డి మేస్తూ జీవిస్తారు. ఇంకొందరు పాముల్లా గాలినే ఆహారంగా తీసుకుంటూ, పుట్టలోకి చేరినట్లుగా జీవిస్తారు.
10. “మరికొందరు రాళ్ల నుంచి ఎంతో శ్రమతో ఆహారాన్ని సంపాదించుకుంటారు. ఇంకొందరు తమ పళ్లతోనే ధాన్యాన్ని నూరుకుని తింటారు. మరికొందరు ఇతరుల కోసం ధాన్యాన్ని ఉడికించి, మిగిలినదేదైనా ఉంటే దానినే తమ ఆహారంగా స్వీకరిస్తారు.”
11. “మరికొందరు తమ జటలను ఎప్పుడూ నీటితో తడిపి ఉంచుకుంటూ, మంత్రాలతో రోజుకు రెండుసార్లు అగ్నికి ఆహుతులు సమర్పిస్తారు. ఇంకొందరు చేపల్లా నీటిలో మునిగి, తాబేళ్లు తమ శరీరాలను గీరుతున్నా అక్కడే ఉండిపోతారు.
12. “ఇలా కొంతకాలం తపస్సును ఆచరించడం ద్వారా, శ్రేష్ఠమైన తపస్సు చేసేవారు స్వర్గాన్ని, తక్కువ స్థాయి తపస్సు చేసేవారు మానవలోకాన్ని పొందుతారు. కఠోరమైన తపస్సును అనుసరించినవారు చివరకు సుఖాన్ని పొందుతారు. వారు బాధే పుణ్యానికి మూలమని చెబుతారు.”
13. ఇది విన్న గౌతముడు ఇలా అన్నాడు: “ఇలాంటి ఆశ్రమాన్ని నేను చూడటం ఇదే మొదటిసారి. ఈ తపస్సు విధానం నాకు అర్థం కావడం లేదు.
14. “ప్రస్తుతం నేను చెప్పదలచుకున్నది ఒక్కటే. మీరు చేస్తున్న ఈ సాధన అంతా స్వర్గాన్ని పొందడం కోసం. కానీ నా కోరిక మాత్రం భూలోకంలోని జీవితం వల్ల కలిగే దుఃఖాలను పరిశీలించి, వాటికి పరిష్కారం కనుగొనడం. అందువల్ల నేను మీ దగ్గర నుంచి సెలవు తీసుకోవడానికి అనుమతించండి. సాంఖ్య తత్వశాస్త్రాన్ని నేర్చుకుని, సమాధి మార్గంలో సాధన చేయాలని నేను కోరుకుంటున్నాను. నా సమస్యకు పరిష్కారం కనుగొనడంలో ఆ మార్గం నాకు ఎంతవరకు సహాయపడుతుందో తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను.
15. “మీరు ఇక్కడ ఇలా సాధనలో నిమగ్నమై ఉండగా, నాకు ఇంతటి ఆశ్రయాన్ని, అపారమైన ఆదరణను ఇచ్చిన మిమ్మల్ని విడిచి వెళ్లాల్సి రావడం నాకు ఎంతో బాధగా ఉంది. ఒకప్పుడు నా బంధువులను విడిచి వెళ్లాల్సి వచ్చినప్పుడు కూడా నేను ఇలాంటి బాధనే అనుభవించాను.”
16. “అందువల్ల, నేను ఈ ఆశ్రమాన్ని విడిచి వెళ్లడానికి కారణం మీ పట్ల నాకు కలిగిన ఏదైనా అసంతృప్తి గానీ, మరెవరైనా చేసిన తప్పు ప్రవర్తన కూడా కారణం కాదు. పూర్వకాలంలోని ఋషులు నిర్దేశించిన ధర్మాలను మీరు నిష్ఠగా ఆచరిస్తున్నారు. మీరు కూడా గొప్ప ఋషులవంటివారే.
17. “ఈ విషయంపై ప్రావీణ్యం సంపాదించిన మునిగా పేరుపొందిన ఆరాడ కాలాముని దగ్గరకు వెళ్లాలని నేను కోరుకుంటున్నాను.
18. గౌతముడి నిశ్చయాన్ని చూసిన ఆశ్రమాధిపతి భృగువు ఇలా అన్నాడు: “రాజకుమారా, నీ సంకల్పం నిజంగా ధైర్యంతో కూడుకున్నది. ఇంత చిన్న వయసులోనే స్వర్గాన్ని పొందడానికీ, విముక్తిని పొందడానికీ మధ్య ఉన్న తేడాను లోతుగా ఆలోచించి, విముక్తినే ఎంచుకున్నావు. నిజంగా, నీ సంకల్పం ప్రశంసనీయం!
19. “ఇదే నీ దృఢమైన సంకల్పమైతే, వెంటనే వింధ్యకోష్ఠానికి వెళ్లు. అక్కడ పరమానంద స్వరూపాన్ని గ్రహించిన ముని ఆరాడ నివసిస్తున్నాడు.
20. “అతని దగ్గర నీవు ఆ మార్గాన్ని తెలుసుకుంటావు. అయితే నాకు కనిపిస్తున్నంతవరకు, అతని సిద్ధాంతాన్ని అధ్యయనం చేసిన తరువాత కూడా నీ అన్వేషణ ఇంతటితో ఆగదు. అది ఇంకా ముందుకు సాగుతుంది.”
21. గౌతముడు ఆయనకు కృతజ్ఞతలు తెలిపి, అక్కడున్న ఋషులకు నమస్కరించి బయలుదేరాడు. ఆశ్రమవాసులు కూడా ఆయనకు తగిన మర్యాదలు చేసి, తిరిగి తమ తపోవనంలోకి వెళ్లారు.

2. సాంఖ్య తత్వశాస్త్ర అధ్యయనం

1. భృగువు ఆశ్రమాన్ని విడిచిన గౌతముడు, ఆరాడ కాలాముని నివాసాన్ని వెతుక్కుంటూ బయలుదేరాడు.
2. ఆరాడ కాలాముడు వైశాలిలో నివసిస్తున్నాడు. గౌతముడు అక్కడికి వెళ్లాడు. వైశాలికి చేరుకున్న తరువాత నేరుగా అతని ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
3. ఆరాడ కాలాముని సమీపించి గౌతముడు, “మీ సిద్ధాంతాన్ని, మీరు బోధించే సాధనా విధానాన్ని నేర్చుకోవాలని కోరుకుంటున్నాను.” అన్నాడు.
4. అందుకు ఆరాడ కాలాముడు ఇలా అన్నాడు: “స్వాగతం. నా సిద్ధాంతం అలాంటిది. నీ వంటి వివేకవంతుడు తక్కువ సమయంలోనే స్వయంగా దాన్ని అర్థం చేసుకుని, అనుభవించి, గ్రహించి, దాని ప్రకారం జీవించగలడు.
5. “ఈ అత్యున్నత విద్యను స్వీకరించడానికి నీవు నిజంగా తగినవాడివి.”
6. ఆరాడ కాలాముడి మాటలు విన్న రాజకుమారుడు ఎంతో సంతోషించి ఇలా అన్నాడు:
7. “మీరు నాపై చూపిస్తున్న ఈ అపారమైన ఆదరణ వల్ల, నేను ఇంకా అసంపూర్ణుడినైనా, ఇప్పటికే పరిపూర్ణతను సాధించినవాడిననే భావన కలుగుతోంది.
8. “అయితే, మీ సిద్ధాంతం ఏమిటో నాకు వివరించగలరా?”
9. ఆరాడ ఇలా అన్నాడు: “నీ వినయశీల స్వభావం, నీ చిత్తశుద్ధి, నీ దృఢసంకల్పం నన్ను ఎంతగానో ఆకట్టుకున్నాయి. అందువల్ల నీవు ఈ విద్యకు తగినవాడివో కాదో పరీక్షించడానికి ముందుగా ఎలాంటి పరీక్ష పెట్టాల్సిన అవసరం నాకు కనిపించడం లేదు.
10. “గౌతమా, శ్రద్ధగా వినేవారిలో శ్రేష్ఠుడా, మా సిద్ధాంతాలను విను.” 
11. ఆ తరువాత సాంఖ్య తత్వశాస్త్రంగా ప్రసిద్ధి చెందిన తమ సిద్ధాంతాలను ఆరాడ కాలాముడు గౌతముడికి వివరించాడు.
12. తన బోధనను ముగించిన తరువాత ఆరాడ కాలాముడు ఇలా అన్నాడు:
13. “గౌతమా, ఇవే మా తత్వశాస్త్రంలోని సిద్ధాంతాలు. వాటిని నీకు సంక్షిప్తంగా వివరించాను.”
14. ఆరాడ కాలాముడు స్పష్టంగా వివరించిన తత్వాన్ని విని గౌతముడు ఎంతో సంతోషించాడు.

3. సమాధి మార్గంలో శిక్షణ

1. గౌతముడు తన సమస్యకు పరిష్కారం కనుగొనే వివిధ మార్గాలను పరిశీలిస్తున్నప్పుడు, ధ్యాన మార్గం గురించి, అంటే మనస్సును ఏకాగ్రపరచే మార్గం గురించి తెలుసుకోవాలని అనుకున్నాడు.
2. ధ్యాన మార్గాన్ని అనుసరించే మూడు పద్ధతులు ఉండేవి.
3. “ఈ మూడు పద్ధతులలోనూ ఒక విషయం ఉమ్మడిగా ఉంది. ధ్యానాన్ని సాధించడానికి శ్వాస నియంత్రణనే మార్గంగా మూడు పద్ధతులూ స్వీకరించాయి.” 
4. ఒక పద్ధతిలో ఆనాపానసతి అని పిలిచే శ్వాస నియంత్రణ విధానాన్ని అనుసరించేవారు.
5. మరొక పద్ధతిలో ప్రాణాయామం అనే శ్వాస నియంత్రణ విధానాన్ని అనుసరించేవారు. ఇందులో శ్వాస ప్రక్రియను మూడు భాగాలుగా విభజించారు: (1) శ్వాసను లోపలికి తీసుకోవడం పూరకం (2) శ్వాసను నిలిపి ఉంచడం కుంభకం (3) శ్వాసను బయటకు వదలడం రేచకం. మూడవ పద్ధతిని సమాధి పద్ధతి అని పిలిచేవారు.
6. ఆరాడ కాలాముడు ధ్యాన మార్గంలో ప్రావీణ్యం సంపాదించినవాడిగా ప్రసిద్ధి చెందాడు. అతని వద్ద ధ్యాన మార్గంలో కొంత శిక్షణ పొందితే తనకు మేలు జరుగుతుందని గౌతముడు భావించాడు.
7. అందుకే గౌతముడు ఆరాడ కాలాముని కలిసి, తనకు ధ్యాన మార్గంలో శిక్షణ ఇవ్వమని కోరాడు.
8. అందుకు ఆరాడ కాలాముడు, “చాలా సంతోషంగా ఇస్తాను” అని సమాధానమిచ్చాడు.
9. ఆరాడ కాలాముడు తన ధ్యాన మార్గ సాధనా విధానాన్ని గౌతముడికి బోధించాడు. అది ఏడు దశలుగా ఉండేది.
10. గౌతముడు ప్రతిరోజూ ఆ సాధనా విధానాన్ని అభ్యసించాడు.
11. దానిపై పూర్తి పట్టు సాధించిన తరువాత, గౌతముడు ఆరాడ కాలామునిని ఇంకా ఏదైనా నేర్చుకోవాల్సి ఉందా అని అడిగాడు.
12. ఆరాడ కాలాముడు, “లేదు మిత్రమా, నేను నీకు బోధించగలిగింది ఇంతవరకే” అని సమాధానమిచ్చాడు. ఆ తరువాత గౌతముడు ఆరాడ కాలాముని వద్ద సెలవు తీసుకున్నాడు.
13. ఉద్దక రామపుత్తుడు అనే మరో యోగి గురించి గౌతముడు విన్నాడు. ఆరాడ కాలాముడు రూపొందించిన విధానం కంటే మరో మెట్టు ఉన్నతమైన స్థితికి ధ్యానిని చేర్చగల సాధనా విధానాన్ని అతడు రూపొందించాడని పేరుంది.
14. అతని సాధనా విధానాన్ని నేర్చుకుని సమాధిలోని అత్యున్నత స్థితిని అనుభవించాలని గౌతముడు అనుకున్నాడు. అందుకనుగుణంగా ఉద్దక రామపుత్తుడి ఆశ్రమానికి వెళ్లి, అతని వద్ద శిక్షణ పొందడం ప్రారంభించాడు.
15. కొద్దికాలంలోనే గౌతముడు ఉద్దకుడు బోధించిన ఎనిమిదవ దశ సాధనా విధానంలో పూర్తి ప్రావీణ్యం సంపాదించాడు. ఉద్దక రామపుత్తుడి సాధనా విధానంలో సంపూర్ణ పట్టు సాధించిన తరువాత, ఆరాడ కాలాముని అడిగిన ప్రశ్ననే అతనినీ అడిగాడు: “ఇంకా ఏదైనా నేర్చుకోవాల్సి ఉందా?”
16. ఉద్దక రామపుత్తుడు కూడా అదే సమాధానం ఇచ్చాడు: “లేదు మిత్రమా, నేను నీకు బోధించగలిగింది ఇంతకంటే మరేమీ లేదు.”
17. ఆరాడ కాలాముడు, ఉద్దక రామపుత్తుడు ఇద్దరూ కోసల దేశంలో ధ్యాన మార్గంలో ప్రావీణ్యం సంపాదించినవారిగా ప్రసిద్ధి చెందారు. అయితే మగధ దేశంలో కూడా ఇలాంటి ధ్యాన మార్గ నిపుణులు ఉన్నారని గౌతముడు విన్నాడు. వారి విధానంలో కూడా శిక్షణ పొందాలని అతడు అనుకున్నాడు.
18. అందుకనుగుణంగా గౌతముడు మగధ దేశానికి వెళ్లాడు.
19. అక్కడి ధ్యాన మార్గ సాధనా విధానం కూడా శ్వాస నియంత్రణపైనే ఆధారపడి ఉన్నప్పటికీ, కోసల దేశంలో అనుసరించే విధానానికి భిన్నంగా ఉంది.
20. ఆ విధానంలో శ్వాస తీసుకోవడం, వదలడం కాకుండా, శ్వాసను పూర్తిగా నిలిపివేసి మనస్సును ఏకాగ్ర స్థితికి చేర్చడమే సాధన.
21. గౌతముడు ఈ సాధనా విధానాన్ని నేర్చుకున్నాడు. శ్వాసను నిలిపివేసి మనస్సును ఏకాగ్రం చేయడానికి ప్రయత్నించినప్పుడు, తన చెవుల నుంచి కీచుమనే శబ్దాలు వెలువడుతున్నట్లు, పదునైన కత్తితో తలను గుచ్చినట్లుగా తలలో తీవ్రమైన బాధ కలుగుతున్నట్లు అతనికి అనిపించింది.
22. అది ఎంతో బాధాకరమైన సాధన. అయినప్పటికీ గౌతముడు దానిలో ప్రావీణ్యం సాధించకుండా వెనుకడుగు వేయలేదు.
23. సమాధి మార్గంలో గౌతముడి శిక్షణ ఈ విధంగా సాగింది. 

4.  తపోమార్గ ప్రయోగం 

1. గౌతముడు సాంఖ్య మార్గాన్నీ, సమాధి మార్గాన్నీ ఆచరించి చూశాడు. అయితే తపస్సు విషయంలో మాత్రం భృగువుల ఆశ్రమంలో ఉన్నప్పుడే దానిని ఆచరించి చూడకుండా అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు.
2. తపస్సును కూడా స్వయంగా ఆచరించి, దాని అనుభవాన్ని పొందాలని అతడు భావించాడు. అప్పుడే దాని గురించి సాధికారికంగా మాట్లాడగలనని అనుకున్నాడు.
3. అందుకనుగుణంగా గౌతముడు గయ పట్టణానికి వెళ్లాడు. అక్కడి నుంచి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలను పరిశీలించి, తపస్సు ఆచరించడానికి నైరంజనా నది ఒడ్డున ఉన్న ఏకాంత ప్రదేశమైన ఉరువేలలో గయకు చెందిన రాజఋషి నేగారి ఆశ్రమాన్ని తన నివాసంగా ఎంచుకున్నాడు.
4. ఉరువేలలో గౌతముడికి రాజగృహంలో తాను కలుసుకున్న, శాంతి వార్తను తీసుకువచ్చిన ఆ ఐదుగురు పరివ్రాజకులు కనిపించారు. వారు కూడా తపస్సు ఆచరిస్తున్నారు.
5. అక్కడ గౌతముడిని చూసిన ఆ పరివ్రాజకులు అతని దగ్గరకు వచ్చి, తమను కూడా తన వెంట తీసుకెళ్లమని కోరారు. గౌతముడు అందుకు అంగీకరించాడు.
6. అక్కడి పరివ్రాజకులు గౌతముడికి భక్తితో సేవ చేస్తూ, ఆయన ఆదేశాలను పాటిస్తూ శిష్యులుగా ఉండేవారు. ఎంతో వినయంగా, విధేయంగా మెలిగారు.
7. గౌతముడు ఆచరించిన తపస్సు, ఆత్మక్లేశం అత్యంత కఠినమైనవి.
8. కొన్నిసార్లు అతడు రోజుకు రెండు ఇళ్లలో మాత్రమే భిక్ష తీసుకునేవాడు. అయితే ఏ రోజూ ఏడు ఇళ్లకు మించి వెళ్లేవాడు కాదు. ప్రతి ఇంటి నుంచి రెండు ముద్దలకు తక్కువ కాకుండా, ఏడు ముద్దలకు మించకుండా భిక్ష తీసుకునేవాడు.” 
9. ఒక రోజుకు ఒక పాత్రలోని ఆహారంతోనే జీవించేవాడు. ఏ రోజూ ఏడు పాత్రలకు మించి ఆహారం తీసుకునేవాడు కాదు.
10. కొన్నిసార్లు రోజుకు ఒక్కసారే భోజనం చేసేవాడు. మరికొన్నిసార్లు రెండు రోజులకు ఒకసారి, మూడు రోజులకు ఒకసారి ఇలా, చివరకు ఏడు రోజులకు ఒకసారి లేదా పక్షానికి ఒకసారి మాత్రమే భోజనం చేసేవాడు. ఇలా అత్యంత కఠినమైన నియమాలతో తన ఆహారాన్ని పరిమితం చేసుకున్నాడు.
11. తపస్సును మరింత కఠినంగా ఆచరిస్తున్న కొద్దీ, అతని ఆహారం అడవిలో పచ్చిగా దొరికే ఆకుకూరలు, అడవి చిరుధాన్యాలు, అడవి వరి గింజలు, చెట్ల పొట్టు ముక్కలు, నీటిలో పెరిగే మొక్కలు, పొట్టు తీయని బియ్యపు గింజల చుట్టూ ఉండే ఎర్రటి పొడి, ఉడుకుతున్న అన్నంపై ఏర్పడే పైపొర , నూనెగింజల పిండి వంటి వాటికే పరిమితమైంది.
12. అడవిలో దొరికే దుంపలు, వేర్లు, పండ్లతో జీవించేవాడు. చెట్ల నుంచి సహజంగా రాలిపడిన పండ్లను మాత్రమే తినేవాడు.
13. “జనపనారతో చేసిన వస్త్రాలను లేదా జనపనార కలిసిన వస్త్రాలను ధరించేవాడు. కొన్నిసార్లు చెత్తకుప్పల్లో దొరికే చినిగిన గుడ్డలు, చెట్ల బెరడు, నల్లజింక చర్మం, గడ్డి, చెక్క లేదా బెరడు ముక్కలు, మనుషులు లేదా జంతువుల వెంట్రుకలతో అల్లిన దుప్పటి, గుడ్లగూబ రెక్కలతో చేసిన వస్త్రాలను కూడా ధరించేవాడు. నల్లజింక చర్మాన్ని మొత్తంగా గానీ, మధ్యలో చీల్చి గానీ ఉపయోగించేవాడు.”
14. “తల వెంట్రుకలను, గడ్డాన్ని స్వయంగా పీకేసుకునేవాడు. ఎప్పుడూ నిలబడకుండా కూర్చునే ఉండేవాడు. మోకాళ్లపై కూర్చుని, అదే భంగిమలో కదులుతూ ఉండేవాడు.”
15. ఈ విధంగా వివిధ రకాల కఠోరమైన ఆచరణలతో తన శరీరాన్ని బాధిస్తూ, తనకు తానే వేదన కలిగించుకుంటూ జీవిస్తూ తపస్సులో తీవ్రస్థాయికి వెళ్ళాడు. 
16. అంతటి అశుభ్రకర జీవనం వల్ల అతని శరీరంపై సంవత్సరాల తరబడి మురికీ మలినమూ పేరుకుపోయి, చివరకు అవి వాటంతట అవే ఊడిపోయేవి.” 
17. గౌతముడు భయంకరమైన కీకారణ్యంలో నివాసం ఏర్పరచుకున్నాడు. ఆ అడవి ఎంత భయానకమైనదంటే, అక్కడికి వెళ్లడానికి పిచ్చివాళ్లు తప్ప మరెవరూ సాహసించరని పేరుండేది.
18. చలికాలంలో రాత్రులు చల్లగా మారినప్పుడు, నెలలోని కృష్ణపక్ష రాత్రులను అతడు ఆరుబయటే గడిపేవాడు. పగటిపూట మాత్రం దట్టమైన అడవిలో ఉండేవాడు.
19. వర్షాకాలం రాకముందు వేసవిలోని చివరి నెల వచ్చినప్పుడు, పగటిపూట మండుతున్న ఎండలో, రాత్రిపూట ఉక్కపోతతో నిండిన దట్టమైన అడవిలో నివసించేవాడు.
20. శ్మశానవాటికలో కాలిపోయిన ఎముకలను దిండుగా చేసుకుని పడుకునేవాడు.
21. ఆ తరువాత గౌతముడు రోజుకు ఒక చిక్కుడు గింజతో, ఒక నువ్వు గింజతో లేదా ఒక అన్నం మెతుకుతో మాత్రమే జీవించేవాడు.
22. రోజుకు ఒక్క పండు మాత్రమే తింటూ జీవించినప్పుడు, అతని శరీరం అత్యంత కృశించిపోయింది.
23. పొట్టను తడిమి చూస్తే చేతికి వెన్నెముక తగిలేది. వెన్నెముకను తడిమి చూస్తే పొట్ట చేతికి తగిలేది. అతి తక్కువ ఆహారం తీసుకోవడం వల్ల కడుపు వీపుకి అంటుకుపోయింది. 

5. తపస్సు పరిత్యాగం

1. గౌతముడు ఆచరించిన తపస్సు, ఆత్మక్లేశం అత్యంత కఠినమైనవి. అవి ఆరు సంవత్సరాల పాటు సుదీర్ఘంగా కొనసాగాయి.
2. ఆరు సంవత్సరాలు గడిచేసరికి అతని శరీరం ఎంతగా బలహీనపడిందంటే, కదలడానికి కూడా శక్తి లేకుండా పోయింది.
3. అయినప్పటికీ అతనికి ఎలాంటి కొత్త వెలుగు కనిపించలేదు. తన మనస్సును పట్టి పీడిస్తున్న లోక దుఃఖ సమస్యకు పరిష్కారం కనుగొనే విషయంలో కూడా అతడు ఎలాంటి పురోగతిని సాధించలేదు. 
4. అతడు తనలో తాను ఇలా ఆలోచించుకున్నాడు:
   ఇది కోరికల నుంచి విముక్తి పొందే మార్గం కాదు. పరిపూర్ణ జ్ఞానానికీ, విముక్తికీ ఇది మార్గం చూపదు. 
5. “కొంతమంది ఈ లోక సుఖాల కోసం దుఃఖాన్ని అనుభవిస్తారు. మరికొందరు స్వర్గాన్ని పొందడం కోసం కష్టాలను భరిస్తారు. ఆశలతో బాధపడుతూ, తాము కోరుకున్నది ఎప్పటికీ పొందలేకపోతున్న జీవులందరూ సుఖాన్ని పొందాలని తపిస్తూ చివరికి దుఃఖానికే గురవుతున్నారు.”
6. “ఇలాంటి పరిస్థితి నాకూ ఎదురైందా?”
7. “నేను తప్పుపట్టేది ప్రయత్నాన్ని కాదు. నీచమైన స్థితిని వదిలి, తనకంటూ ఉన్నతమైన మార్గాన్ని అనుసరించే ప్రయత్నాన్ని నేను తప్పుపట్టడం లేదు.
8. “నేను అడుగుతున్నది ఒక్కటే: శరీరాన్ని కష్టపెట్టడాన్ని మతాచరణ అని పిలవవచ్చా?
9. మనస్సు నియంత్రణలోనే శరీరం పనిచేస్తుంది. అందువల్ల నియంత్రించాల్సింది శరీరాన్ని కాదు, మనస్సును. మనస్సును నియంత్రించకుండా శరీరాన్ని నియంత్రించడం వల్ల ప్రయోజనం లేదు.
10. శరీరాన్ని మాత్రమే పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, పవిత్రమైన ఆహారం తీసుకోవడం వల్ల పుణ్యం కలగవచ్చు. కానీ ఆ ఆహారం తీసుకునే మనిషి మనస్సు, అతని ప్రవర్తన కూడా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి కదా? అలాంటప్పుడు కేవలం ఆహారాన్ని పవిత్రంగా ఉంచడం వల్ల ప్రయోజనం ఏమిటి?” 
11. “బలం కోల్పోయి, ఆకలి, దాహం, అలసటలతో పూర్తిగా క్షీణించినవాడు, అలసట కారణంగా తన మనస్సును కూడా అదుపులో ఉంచుకోలేనప్పుడు, అతనికి కొత్త వెలుగు ఎలా లభిస్తుంది?”
12. “పరిపూర్ణమైన ప్రశాంతతను పొందని వ్యక్తి, తన మనస్సు ద్వారా సాధించాల్సిన పరమ లక్ష్యాన్ని ఎలా చేరుకోగలడు?
13. “శరీర అవసరాలను నిరంతరం తీర్చినప్పుడే మనస్సుకు నిజమైన ప్రశాంతత, సంయమనం లభిస్తాయి.”
14. ఆ సమయంలో ఉరువేలలో సేనాని అనే గృహస్థుడు నివసించేవాడు. సుజాత అతని కుమార్తె.
15. సుజాతకు ఒక కోరిక ఉండేది. తనకు కుమారుడు పుడితే మర్రిచెట్టుకు ప్రతి సంవత్సరం నైవేద్యం సమర్పిస్తానని ఆమె మొక్కుకుంది.
16. ఆమె కోరిక నెరవేరిన తరువాత, ఆ నైవేద్యం సమర్పించడానికి ఏర్పాట్లు చేయమని తన పనిమనిషి పున్నను పంపింది.
17. పున్న మర్రిచెట్టు కింద కూర్చున్న గౌతముడిని చూసి, చెట్టు దేవత స్వయంగా అక్కడికి దిగివచ్చిందని అనుకుంది.
18. సుజాత అక్కడికి వచ్చి, బంగారు పాత్రలో తాను తయారుచేసిన ఆహారాన్ని గౌతముడికి సమర్పించింది.
19. గౌతముడు ఆ పాత్రను తీసుకుని నైరంజనా నది ఒడ్డుకు వెళ్లాడు. సుప్పతిట్ఠిత అనే స్నానఘట్టం వద్ద స్నానం చేసి, ఆ ఆహారాన్ని స్వీకరించాడు.
20. దీంతో అతని తపోమార్గ ప్రయోగం ముగిసింది.
21. గౌతముడితో పాటు ఉన్న ఆ ఐదుగురు తపస్వులు, అతడు కఠోర తపస్సును, ఆత్మక్లేశాన్ని విడిచిపెట్టినందుకు కోపగించుకున్నారు. అసహ్యంతో అతణ్ణి విడిచిపెట్టి వెళ్లిపోయారు.

నాలుగవ భాగం: జ్ఞానోదయం – నూతన మార్గ దర్శనం

1. జ్ఞానజ్యోతి కోసం ధ్యానం 

1. ఆహారం తీసుకుని శరీరానికి శక్తిని తిరిగి పొందిన తరువాత, గౌతముడు తన గత అనుభవాలను గురించి ఆలోచిస్తూ కూర్చున్నాడు. తాను అనుసరించిన అన్ని మార్గాలూ విఫలమయ్యాయని అతనికి అర్థమైంది.
2. ఆ వైఫల్యం ఎంత ఘోరమైనదంటే, ఎవరికైనా నిరాశ కలుగుతుంది. గౌతముడు కూడా విఫలమైనందుకు బాధపడ్డాడు. అయితే ఆ నిరాశ అతనిని కుంగదీయలేదు. 
3. ఒక మార్గాన్ని కనుగొనగలననే ఆశను అతడు ఎప్పుడూ వదులుకోలేదు. ఎంతగా అంటే, సుజాత పంపిన ఆహారాన్ని తీసుకున్న రోజున రాత్రి గౌతముడికి ఐదు కలలు వచ్చాయి. నిద్రలేచిన తరువాత, ఆ కలలకు అర్థం చెప్పుకుంటూ, తాను తప్పకుండా జ్ఞానోదయం పొందుతానని భావించాడు.
4. తన భవిష్యత్తును కూడా ముందుగానే తెలుసుకోవడానికి అతడు ప్రయత్నించాడు. సుజాత పనిమనిషి తీసుకొచ్చిన ఆహారాన్ని తిన్న పాత్రను నైరంజనా నదిలోకి విసురుతూ, “నాకు జ్ఞానోదయం కలగబోతున్నట్లయితే ఈ పాత్ర ప్రవాహానికి ఎదురుగా పైకి వెళ్లాలి. లేకపోతే ప్రవాహంతో పాటు కిందికి వెళ్లాలి” అని అన్నాడు. ఆ పాత్ర నిజంగానే ప్రవాహానికి ఎదురుగా తేలుతూ వెళ్లి, చివరకు నాగరాజు కాలుని నివాసానికి సమీపంలో మునిగిపోయింది.
5. ఆశతో, దృఢసంకల్పంతో నిండిన గౌతముడు ఉరువేల నుంచి బయలుదేరి సాయంత్రం గయకు వెళ్లే విశాలమైన మార్గంలో నడిచాడు. అక్కడ అతనికి ఒక మర్రిచెట్టు కనిపించింది. కొత్త వెలుగు తనలో ఉదయించి, తన సమస్యకు పరిష్కారం చూపే మార్గాన్ని కనుగొనగలననే ఆశతో, ఆ చెట్టు కింద కూర్చుని ధ్యానం చేయాలని అనుకున్నాడు.
6. నాలుగు దిక్కులనూ పరిశీలించిన తరువాత, అన్ని కల్మషాలను తొలగించుకునే సాధనకు మహర్షులందరూ ఎంచుకునే తూర్పు దిక్కునే గౌతముడు ఎంచుకున్నాడు.
7. మర్రిచెట్టు కింద కాళ్లు ముడుచుకుని నిటారుగా కూర్చున్నాడు. జ్ఞానోదయం పొందాలనే దృఢనిశ్చయంతో తనలో తాను ఇలా అనుకున్నాడు: “నా చర్మం, నరాలు, ఎముకలు ఎండిపోయినా, నా శరీరంలోని మాంసం కరిగిపోయి, రక్తం ఇంకిపోయినా, సంపూర్ణ జ్ఞానోదయం పొందే వరకు నేను ఈ ఆసనం నుంచి లేవను.” 
8. ఏనుగుల రాజువలె మహిమాన్వితమైనవాడు, నాగరాజైన కాలుడు, అతని భార్య సువర్ణప్రభాస మర్రిచెట్టు కింద ధ్యానంలో కూర్చున్న గౌతముడిని దర్శించి మేల్కొన్నారు. గౌతముడు సంపూర్ణ జ్ఞానాన్ని తప్పక పొందుతాడనే నిశ్చయంతో అతన్ని ఇలా స్తుతించారు.
9. “ఓ మునీ, నీ పాదస్పర్శతో భూమి పదేపదే కంపిస్తోంది. నీ తేజస్సు సూర్యునిలా ప్రకాశిస్తోంది. కాబట్టి నీవు కోరుకున్న ఫలాన్ని తప్పక పొందుతావు.”
10. “ఓ పద్మనేత్రా, ఆకాశంలో ఎగురుతున్న పక్షుల గుంపులు నీకు గౌరవపూర్వకంగా నమస్కరిస్తున్నాయి. సున్నితమైన గాలులు వీస్తున్నాయి. కాబట్టి నీవు కోరుకున్న లక్ష్యాన్ని తప్పక సాధిస్తావు.”
11. గౌతముడు ధ్యానం కోసం కూర్చున్నప్పుడు, దుష్ట ఆలోచనలు, దుష్ట వాంఛల సమూహం అతని మనస్సులోకి ప్రవేశించింది. పురాణాల్లో వీటినే మారుని కుమారులుగా పేర్కొన్నారు. ఇక్కడ మారుడు అనేది దుష్ట వాంఛలకు మరో పేరు.
12. అవి తనను లొంగదీసుకుని, తన సంకల్పాన్ని భగ్నం చేస్తాయేమోనని గౌతముడు తీవ్రంగా భయపడ్డాడు.
13. దుష్ట వాంఛలతో జరిగే పోరాటంలో ఎంతోమంది ఋషులు, బ్రాహ్మణులు ఓడిపోయారని అతనికి తెలుసు.
14. అందుకే తనలో ఉన్న ధైర్యాన్నంతా కూడదీసుకుని మారునితో ఇలా అన్నాడు: “నాలో విశ్వాసం ఉంది. వీరత్వం ఉంది. జ్ఞానం ఉంది. అలాంటప్పుడు దుష్ట వాంఛలు నన్నెలా ఓడించగలవు? గాలి వీచి నదుల నీటినే ఎండబెట్టగలదు. కానీ నా సంకల్పం అంతకంటే బలమైనది. దానిని మీరు ఎంతగా ప్రయత్నించినా చెదరగొట్టలేరు. జీవితంలో ఓడిపోయి బతకడం కంటే, పోరాడుతూ మరణించడమే నాకు మేలు.” 
15. లావుగా ఉన్న మాంసపు ముక్కలా కనిపించిన రాయిని చూసి, “ఇక్కడ మెత్తని మాంసపు ముక్క దొరుకుతుంది, బహుశా ఏదైనా తియ్యనిది కూడా దొరకవచ్చు” అనుకుంటూ కాకి దాని వైపు వెళ్లినట్లుగా, దుష్ట వాంఛలు గౌతముడి మనస్సులోకి ప్రవేశించాయి.
16. అక్కడ తినడానికి ఏమీ లేదని గ్రహించిన కాకి అక్కడి నుంచి ఎగిరిపోయినట్లే, రాయిపై ముక్కుతో పొడిచి విసిగిపోయిన కాకిలా, దుష్ట వాంఛలు కూడా గౌతముడిని వదిలి అసహ్యంతో వెనుదిరిగాయి.

2. జ్ఞానోదయం

1. ధ్యానం చేసే కాలంలో తనకు అవసరమైన ఆహారం కోసం, నలభై రోజులకు సరిపడా ఆహారాన్ని గౌతముడు ముందుగానే సమకూర్చుకున్నాడు.

2. తన మనస్సును కలవరపరిచిన దుష్ట ఆలోచనలను జయించిన తరువాత, గౌతముడు ఆహారం తీసుకుని శరీరానికి తిరిగి బలాన్ని సమకూర్చుకున్నాడు. జ్ఞానోదయం పొందాలనే లక్ష్యంతో ధ్యానం చేయడానికి తనను తాను సిద్ధం చేసుకున్నాడు.

3. జ్ఞానోదయం పొందడానికి గౌతముడికి నాలుగు వారాల పాటు ధ్యానం చేయాల్సి వచ్చింది. అతడు నాలుగు దశల ద్వారా సంపూర్ణ జ్ఞానోదయాన్ని పొందాడు.

4. మొదటి దశలో అతడు తర్కాన్ని, పరిశీలనను మేల్కొల్పాడు. ఏకాంత జీవనం అతడు ఈ దశను సులభంగా సాధించడానికి సహాయపడింది.

5. రెండవ దశలో ఏకాగ్రతను జోడించాడు.

6. మూడవ దశలో సమభావాన్ని, స్మృతిని తన సాధనలో భాగం చేసుకున్నాడు.

7. నాలుగవది, చివరి దశలో సమభావానికి పవిత్రతను, స్మృతికి సమభావాన్ని జోడించాడు.

8. ఈ విధంగా ఏకాగ్రమైన, పవిత్రమైన, మలినరహితమైన, కల్మషాలు తొలగిపోయిన, లలితమైన, నైపుణ్యంతో కూడిన, దృఢమైన, ఆసక్తిరహితమైన, తాను సాధించదలచుకున్న లక్ష్యాన్ని మరచిపోని మనస్సుతో, తనను ఇంతకాలం వేధించిన సమస్యకు సమాధానం కనుగొనడంపై గౌతముడు తన మనస్సును కేంద్రీకరించాడు.

9. నాలుగవ వారం చివరి రోజు రాత్రి అతనిలో జ్ఞానజ్యోతి ఉదయించింది. ఈ లోకంలో రెండు సమస్యలు ఉన్నాయని అతడు గ్రహించాడు. మొదటిది, ఈ లోకంలో దుఃఖం ఎందుకు ఉంది అన్నది. రెండవది, ఆ దుఃఖాన్ని ఎలా తొలగించి మానవాళికి సుఖమయమైన జీవితాన్ని అందించాలి అన్నది.

10. ఈ విధంగా నాలుగు వారాల ధ్యానం ముగిసే సరికి అంధకారం తొలగిపోయింది, జ్యోతి ఉదయించింది, అజ్ఞానం తొలగిపోయింది, జ్ఞానం ఉదయించింది. అతడు ఒక నూతన మార్గాన్ని దర్శించాడు.

3. నూతన ధమ్మం ఆవిష్కరణ

1. నూతన జ్ఞానజ్యోతి కోసం గౌతముడు ధ్యానంలో కూర్చున్నప్పుడు, అతని ఆలోచనలపై సాంఖ్య తత్వశాస్త్ర ప్రభావం ఎంతో బలంగా ఉంది.

2. ఈ లోకంలో దుఃఖం, అసంతృప్తి ఉన్నాయన్నది తిరుగులేని సత్యమని అతడు భావించాడు.

3. అయితే, దుఃఖాన్ని ఎలా తొలగించాలి అన్న విషయాన్ని తెలుసుకోవడంపైనే గౌతముడి ఆసక్తి ఉండేది. సాంఖ్య తత్వశాస్త్రం ఈ సమస్యను పరిశీలించలేదు.

4. అందువల్ల, దుఃఖాన్ని, అసంతృప్తిని ఎలా తొలగించాలి అన్న సమస్యపైనే అతడు తన మనస్సును కేంద్రీకరించాడు.

5. సహజంగానే అతడు తనను తాను మొదట ఇలా ప్రశ్నించుకున్నాడు: “ఒక వ్యక్తి అనుభవించే దుఃఖానికి, అసంతృప్తికి కారణాలేమిటి?”

6. రెండవ ప్రశ్న: “అసంతృప్తిని ఎలా తొలగించాలి?”

7. ఈ రెండు ప్రశ్నలకు అతడు సరైన సమాధానాలను కనుగొన్నాడు. ఆ సమాధానాన్నే ‘సమ్మా బోధి’ (సమ్యక్ జ్ఞానోదయం) అని అంటారు.

8. అందుకే ఆ మర్రిచెట్టు బోధివృక్షంగా ప్రసిద్ధి చెందింది.

4. సమ్మా బోధి తరువాత బోధిసత్త్వుడైన గౌతముడు బుద్ధుడిగా మారడం

1. జ్ఞానోదయం పొందక ముందు గౌతముడు కేవలం బోధిసత్త్వుడు మాత్రమే. జ్ఞానోదయం పొందిన తరువాతనే అతడు బుద్ధుడయ్యాడు.

2. బోధిసత్త్వుడు అంటే ఎవరు? బోధిసత్త్వుడి స్వభావం ఏమిటి?

3. బుద్ధుడిగా మారాలని అన్వేషిస్తూ, ఆ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి కృషి చేసే వ్యక్తినే బోధిసత్త్వుడు అంటారు.

4. బోధిసత్త్వుడు బుద్ధుడిగా ఎలా మారుతాడు?

5. బోధిసత్త్వుడు వరుసగా పది జన్మల పాటు బోధిసత్త్వుడిగా ఉండాలి. బుద్ధుడిగా మారడానికి అర్హత పొందాలంటే బోధిసత్త్వుడు ఏమి చేయాలి?

6. తన మొదటి జన్మలో అతడు ముదితను, అంటే ఆనందాన్ని పొందుతాడు. కంసాలి వెండిలోని మలినాలను తొలగించినట్లుగా బోధిసత్త్వుడు తనలోని కల్మషాలను తొలగించుకుంటాడు. అలా కల్మషాలను తొలగించుకున్న తరువాత, నిర్లక్ష్యంగా జీవించిన మనిషి జాగరూకుడై ప్రకాశిస్తే, మబ్బుల నుంచి బయటపడిన చంద్రుడిలా లోకాన్ని ప్రకాశింపజేస్తాడని అతడు ధ్యానిస్తాడు. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించినప్పుడు అతనిలో ఆనందం పొంగిపొరలుతుంది. సమస్త జీవులకు మేలు చేయాలనే తీవ్రమైన ఆకాంక్షతో అతడు నిండిపోతాడు. 

7. రెండవ జన్మలో అతడు విమలను, అంటే పవిత్రతను పొందుతాడు. ఈ దశలో బోధిసత్త్వుడు కామవాంఛలకు సంబంధించిన ఆలోచనలన్నింటినీ తొలగించుకుంటాడు. అతడు దయగలవాడు. అందరి పట్లా దయతో ఉంటాడు. మనుషుల దుర్గుణాలను సమర్థించడు. సద్గుణాలను తక్కువ చేయడు. 

8. తన మూడవ జన్మలో అతడు ప్రభాకరిని, అంటే ప్రకాశాన్ని పొందుతాడు. ఈ దశలో బోధిసత్త్వుడి బుద్ధి అద్దంలా స్వచ్ఛంగా, ప్రకాశవంతంగా మారుతుంది. అనాత్మ, అనిత్య సత్యాలను పూర్తిగా తెలుసుకుని, వాటి తాత్పర్యాన్ని గ్రహిస్తాడు. అతని ఏకైక ఆకాంక్ష పరమ జ్ఞానాన్ని పొందడం. దాని కోసం ఏదైనా త్యాగం చేయడానికి సిద్ధంగా ఉంటాడు.

9. తన నాలుగవ జన్మలో అతడు అర్చిష్మతిని, అంటే అగ్నివలె ప్రకాశించే మేధస్సును పొందుతాడు. ఈ జన్మలో బోధిసత్త్వుడు తన మనస్సును అష్టాంగిక మార్గం, నాలుగు ధ్యానాలు, నాలుగు సమ్యక్ ప్రయత్నాలు, నాలుగు ఇద్ధిపాదాలు, పంచశీలాలపై కేంద్రీకరిస్తాడు.

10.తన ఐదవ జన్మలో అతడు సుదుర్జయను (జయించడం కష్టమైన స్థితి) పొందుతాడు. సాపేక్షానికి, పరమానికి మధ్య ఉన్న సంబంధాన్ని అతడు పూర్తిగా అర్థం చేసుకుంటాడు.

11. తన ఆరవ జన్మలో అతడు అభిముఖి అవుతాడు. ఈ దశలో బోధిసత్త్వుడు వస్తువుల పరిణామాన్ని, దానికి కారణమైన పన్నెండు నిదానాలను పూర్తిగా గ్రహించడానికి సిద్ధమవుతాడు. అభిముఖి అని పిలిచే ఈ జ్ఞానం, అవిద్యతో అంధులైన సమస్త జీవుల పట్ల అతని హృదయంలో అత్యంత లోతైన కరుణను మేల్కొలుపుతుంది.

12. తన ఏడవ జన్మలో బోధిసత్త్వుడు దూరంగముడవుతాడు (దూరంగా వెళ్లినవాడు). ఈ దశలో అతడు కాలానికీ, దేశానికీ అతీతుడవుతాడు. అతడు అనంతంతో ఏకమవుతాడు. అయినప్పటికీ సమస్త జీవుల పట్ల అపారమైన కరుణతో నామరూపాలను తనలో నిలుపుకుంటాడు. అతడు ఇతరులకు అతీతంగా, ఏకాంతంగా ఉంటాడు. లోకంలోని కామవాంఛలు తామరాకుపై నీటి బొట్టులా అతనికి అంటవు. తనలోని కోరికలను అణచుకున్నట్లే, ఇతరుల్లోని కోరికలను కూడా తొలగిస్తాడు. దానం, సహనం, నేర్పు, శ్రమ, ప్రశాంతత, బుద్ధి, పరమ జ్ఞానాన్ని ఆచరిస్తాడు.

13. ఈ జన్మలో అతడు ధర్మాన్ని తెలుసుకున్నప్పటికీ, ప్రజలకు అర్థమయ్యే విధంగా దాన్ని వివరిస్తాడు. అందువల్ల తాను నేర్పుతో, సహనంతో వ్యవహరించాల్సిన అవసరాన్ని అతడు తెలుసుకుంటాడు. మనుషులు తన పట్ల ఎలా ప్రవర్తించినా, అతడు సమభావంతో సహిస్తాడు. వారు తన ఉద్దేశాలను అర్థం చేసుకోలేకపోవడానికి కారణం వారి అజ్ఞానమేనని అతనికి తెలుసు. అదే సమయంలో, సమస్త జీవులకు మేలు చేయాలనే తన ప్రయత్నంలో అతడు ఎప్పుడూ సడలడు. జ్ఞానాన్ని పొందాలనే తన సంకల్పం నుంచి కూడా వెనక్కి తగ్గడు. అందువల్ల ఎలాంటి దురదృష్టం ఎదురైనా అతన్ని ధర్మమార్గం నుంచి తప్పించలేదు.

14. తన ఎనిమిదవ జన్మలో అతడు అచలుడు అవుతాడు. అచల స్థితిలో (కదలనిది), బోధిసత్త్వుడి ప్రయత్నాలన్నీ ఇక ముగుస్తాయి. అతడు సహజంగానే మంచిని అనుసరిస్తాడు. అతడు ఏది చేయాలని సంకల్పించినా అది విజయవంతమవుతుంది.

15. తన తొమ్మిదవ జన్మలో అతడు సాధుమతి అవుతాడు. సమస్త ధర్మాలను లేదా సిద్ధాంతాలను పూర్తిగా జయించి, వాటి అంతరార్థాన్ని గ్రహించినవాని స్థితి ఇది. అతడు అన్ని దిక్కులను కూడా అధిగమించి, కాలానికి లోబడడు.

16. తన పదవ జన్మలో అతడు ధర్మమేఘుడవుతాడు. బోధిసత్త్వుడు బుద్ధునికి మాత్రమే లభించే అనంతమైన దివ్యదృష్టిని పొందుతాడు.

17. బోధిసత్త్వుడు బుద్ధుడిగా మారినప్పుడు అవసరమయ్యే ఈ పది శక్తులను పొందుతాడు.

18. బోధిసత్త్వుడు ఒక్కో దశను దాటుతూ ఈ పది శక్తులను పొందడం మాత్రమే కాదు, పది పారమితలను కూడా పరిపూర్ణంగా ఆచరించాలి.

19. ప్రతి జన్మలో ఒక పారమితను పరిపూర్ణం చేయాలి. పారమితలలో ప్రావీణ్యం కూడా ఒక్కో దశలో ఒక్కొక్కటిగా సాధించాలి. ఒకే జన్మలో ఒక పారమితను కొంత, మరొక పారమితను కొంత ఆచరించడం కాదు.

20. ఈ రెండు విధాలుగా సంపూర్ణంగా సిద్ధమైనప్పుడే బోధిసత్త్వుడు బుద్ధుడిగా మారడానికి అర్హత పొందుతాడు. బోధిసత్త్వుడి జీవితంలో బుద్ధత్వం పరాకాష్ఠ.

21. బోధిసత్త్వుడి జన్మదశలను వివరించే జాతక సిద్ధాంతం, బ్రాహ్మణీయ అవతార సిద్ధాంతాన్ని, అంటే దేవుడు వివిధ రూపాల్లో అవతరించే సిద్ధాంతాన్ని పోలి ఉన్నట్లు కనిపిస్తుంది.

22. జాతక సిద్ధాంతం ప్రకారం, బుద్ధుడిలో అత్యున్నత స్థాయిలో ఉన్న పవిత్రతే అతని అస్తిత్వానికి మూలసారం.

23. అవతార సిద్ధాంతంలో దేవుడు స్వభావతః పవిత్రుడై ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. బ్రాహ్మణీయ అవతార సిద్ధాంతం చెప్పేది ఒక్కటే: దేవుడు వివిధ రూపాలను ధరించి తన భక్తులను రక్షిస్తాడు. అయితే ఆ దేవుడు తన ప్రవర్తనలో అత్యంత అపవిత్రుడైనా, అనైతికుడైనా కావచ్చు.

24. బుద్ధుడిగా మారడానికి ముందు పది జన్మల పాటు బోధిసత్త్వుడిగా ఉండాలన్న సిద్ధాంతానికి మరెక్కడా సమాంతరమైన ఉదాహరణ లేదు. తమ మత స్థాపకుడు ఇలాంటి పరీక్షను ఎదుర్కోవాలని కోరిన మతం మరొకటి లేదు.