చరిత్రకు అవతల మనుషుల కథ

చరిత్రను మనం సాధారణంగా రాజుల పేర్లతో గుర్తుంచుకుంటాం. యుద్ధాల తేదీలతో గుర్తుంచుకుంటాం. సామ్రాజ్యాల ఉదయాస్తమయాలతో గుర్తుంచుకుంటాం. కానీ ఒక నగరం తన చరిత్రను అలా గుర్తుంచుకోదు. అది తన వీధుల్లో గుర్తుంచుకుంటుంది. తన వృత్తుల్లో గుర్తుంచుకుంటుంది. తన మార్కెట్లలో గుర్తుంచుకుంటుంది. ముఖ్యంగా తన మనుషుల దైనందిన జీవితంలో గుర్తుంచుకుంటుంది. అందుకే ఒక నగరాన్ని అర్థం చేసుకోవడం అంటే దాని కోటలను చూడడం కాదు; దాని వాసనను పసిగట్టడం.

 “యామం” చదువుతున్నప్పుడు మొదట మనల్ని తాకేది కథ కాదు. ఒక కాలపు వాసన. ఒక నగరం మెల్లగా తనను తాను నిర్మించుకుంటున్న శబ్దం. ఒక నాగరికత తన చర్మాన్ని మార్చుకుంటున్న నిశ్శబ్దం. ఆ నిశ్శబ్దానికే ఎస్. రామకృష్ణన్ “యామం” అని పేరు పెట్టినట్టుగా అనిపిస్తుంది.

“యామం”ను చారిత్రక నవల అని చెప్పడం సరిపోదు. అది నిజమే అయినప్పటికీ, అది ఈ నవల యొక్క పరిమాణాన్ని చిన్నదిగా చేస్తుంది. ఎందుకంటే ఈ నవల గతాన్ని తిరిగి చెప్పడానికి రాయబడలేదు; గతం ఎలా వర్తమానంగా మారుతుందో చూపడానికి రాయబడింది. చరిత్ర ఒకరోజులో సంభవించదు. అది ఒక ఉదయం లేచి ఇంకో ప్రపంచంగా మారిపోదు. ఒక వృత్తి మారుతుంది. ఒక మార్కెట్ మారుతుంది.

ఒక విదేశీ నౌక రేవుకు చేరుతుంది. ఒక కొత్త భాష వినిపిస్తుంది. ఒక కుటుంబం తన పిల్లలను వేరే విధంగా పెంచడం మొదలుపెడుతుంది. శతాబ్దాల తర్వాత వెనక్కి తిరిగి చూసినప్పుడు ఆ చిన్న మార్పులన్నీ కలిసి ఒక నాగరికత రూపాంతరంగా కనిపిస్తాయి. “యామం” ఆ రూపాంతరాన్ని పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నించిన నవల.   ఈ నవల మదరాసు నగర నిర్మాణం, సముద్ర వాణిజ్యం, అత్తర్ కుటుంబం, భద్రగిరి, బైరాగి వంటి అనేక జీవిత ప్రవాహాలను ఒకే చారిత్రక కాన్వాస్‌పై అల్లబడింది.

ఈ నవలను చదివినప్పుడు ఒక విషయం వెంటనే స్పష్టమవుతుంది. రచయిత కథను నిర్మించలేదు. ఒక చైతన్య నిర్మాణాన్ని నిర్మించాడు. ఈ నవలలో పాత్రలు కేవలం పాత్రలు కావు. అవి ఒక యుగం తనను తాను అర్థం చేసుకునే విభిన్న చైతన్యాల రూపాలు. నవల అంతర్గత నిర్మాణాన్ని అర్థం చేసుకోవాలంటే కథను అనుసరించడం సరిపోదు; ఈ చైతన్యాల మధ్య జరిగే సంభాషణను వినాలి. అక్కడే “యామం” తన అసలు లోతును బయటపెడుతుంది.

***

బైరాగిని తీసుకుందాం. సాధారణ పఠనంలో అతడు ఒక సంచారి, ఒక ఆధ్యాత్మిక వ్యక్తి, ఒక బైరాగి మాత్రమే. కానీ నవలలో అతని స్థానం అంత సులభం కాదు. అతడు కథను ముందుకు నడిపే పాత్ర కంటే, కథకు దూరాన్ని ఇచ్చే పాత్ర. మిగిలిన పాత్రలందరూ చరిత్రలో చిక్కుకుని ఉంటారు. బైరాగి మాత్రం చరిత్రను చూస్తాడు. అతడు అధికారానికి చెందడు. మార్కెట్‌కు చెందడు. కుటుంబానికి చెందడు. అందుకే అతడు నవలలో ఒక కాలాతీత దృష్టిగా నిలుస్తాడు. అతని ఉనికి మనకు ఒక ప్రశ్నను ఎదురుచూపిస్తుంది. మనిషి చరిత్రను జీవిస్తున్నాడా, లేక చరిత్ర మనిషిని జీవిస్తున్నదా? బైరాగి సమాధానం చెప్పడు. కానీ అతని నడక మొత్తం నవలపై ఒక తాత్విక నిశ్శబ్దాన్ని పరుస్తుంది.

అదే సమయంలో యువకుడు పూర్తిగా భిన్నమైన చైతన్యం. అతడు గతానికి సాక్షి కాదు; భవిష్యత్తుకు శరీరం. అతనిలో ఇంకా నిర్ణయించబడని కాలం ఉంది. పాత ప్రపంచం అతని వెనుక నిలబడి ఉంది. కొత్త ప్రపంచం అతని ముందు నిలబడి ఉంది. అతడు రెండింటిలో దేనికీ పూర్తిగా చెందడు. అందుకే యువకుడు ఒక వ్యక్తి కంటే ఒక సంధికాలం. అతని ద్వారా రచయిత ఒక తరాన్ని చిత్రించలేదు; ప్రతి చారిత్రక మార్పులో చిక్కుకునే అన్ని తరాల అనిశ్చితిని చిత్రించాడు.

ఇక్కడ ఫ్రెంచ్ దొర ప్రవేశించినప్పుడు నవల యొక్క నిర్మాణం మరింత ఆసక్తికరంగా మారుతుంది. అతడిని ఒక విదేశీయుడిగా మాత్రమే చదివితే ఈ నవల మన చేతుల్లోంచి జారిపోతుంది. అతడు యూరోప్‌కు ప్రతినిధి మాత్రమే కాదు. అతడు ఒక కొత్త ప్రపంచ వ్యాకరణం. అతని వెంట కొత్త వాణిజ్య సంబంధాలు, కొత్త అధికార భాష, కొత్త సమయబోధ, కొత్త ఆర్థిక తర్కం వస్తాయి. అతని ద్వారా రచయిత వలసవాదాన్ని నినాదంగా చూపించడు; అది మనుషుల దైనందిన జీవితంలో ఎలా ప్రవేశిస్తుందో చూపిస్తాడు. అందుకే ఫ్రెంచ్ దొరను ఎదుర్కొంటున్నది కేవలం స్థానిక సమాజం కాదు; ఒక పాత కాలవ్యవస్థ.

ఈ ముగ్గురు పాత్రలను ఒకే ఫ్రేములో ఉంచితే నవల అంతర్గత నిర్మాణం నెమ్మదిగా కనిపించడం మొదలవుతుంది. బైరాగి గతం కాదు; కాలానికి వెలుపల నిలిచిన సాక్షి. యువకుడు భవిష్యత్తు కాదు; ఇంకా రాయని చరిత్ర. ఫ్రెంచ్ దొర విదేశీయుడు కాదు; చరిత్రలోకి ప్రవేశిస్తున్న కొత్త ప్రపంచ వ్యవస్థ. ఈ ముగ్గురు ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుతున్నట్లు కనిపించకపోయినా, నవల యొక్క లోతైన నిర్మాణంలో వీరి మధ్య నిరంతర సంభాషణ కొనసాగుతూనే ఉంటుంది. ఈ సంభాషణే “యామం” యొక్క తాత్విక వెన్నెముక.

ఇదే సమయంలో అత్తర్ తాయారు చేసే కుటుంబం ఈ నిర్మాణంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. మొదటి చూపులో అది ఒక వృత్తి. కానీ సాహిత్యంలో ఏ గొప్ప రచయితా వృత్తులను యాదృచ్ఛికంగా ఎన్నుకోడు. అత్తర్ ఎందుకు? ఇనుము ఎందుకు కాదు? బంగారం ఎందుకు కాదు? ధాన్యం ఎందుకు కాదు? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం నవల  హృదయంలో ఉంది. వాసనను మనం చూడలేం. పట్టుకోలేం. కానీ అది మనల్ని వెంబడిస్తుంది. జ్ఞాపకంలాగే. చరిత్ర కూడా అలాగే ఉంటుంది. రాజులు మరణిస్తారు. సామ్రాజ్యాలు కూలిపోతాయి. కానీ ఒక నాగరికత యొక్క వాసన చాలా కాలం మిగిలి ఉంటుంది. అత్తర్ కుటుంబం ఈ నవలలో ఒక కళాకారుల కుటుంబం మాత్రమే కాదు; స్మృతిని సంరక్షించే నాగరికతకు ప్రతీక.

***

“యామం”లో అత్తర్‌ను ఒక వృత్తిగా మాత్రమే చదివితే నవలలోని అత్యంత విలువైన తాత్విక పొర మనకు కనిపించదు. అదే విధంగా చరిత్రను రాజవంశాల క్రమంగా మాత్రమే చదివితే కూడా ఈ నవల యొక్క ఆంతర్యం మన చేతుల్లోంచి జారిపోతుంది. ఎందుకంటే ఈ రెండు పదాలు “అత్తర్ మరియు చరిత్ర” నవలలో ఒకదానికొకటి ఎదురెదురుగా నిలవవు; ఒకదానిని ఒకటి వివరిస్తాయి. అత్తర్ అంటే పూలను నిల్వ చేయడం కాదు; వాటి సారాన్ని నిల్వ చేయడం. చరిత్ర కూడా సంఘటనలను నిల్వ చేయదు; వాటి ప్రభావాన్ని నిల్వ చేస్తుంది. ఈ రెండు ప్రక్రియల మధ్య ఉన్న ఈ సున్నితమైన పోలికే “యామం” యొక్క అత్యంత అందమైన రూపకాలలో ఒకటి.

పువ్వు కొద్ది గంటల్లో వాడిపోతుంది. దాని రంగు పోతుంది. దాని రేకులు నేల మీద రాలిపోతాయి. కానీ అదే పువ్వు అత్తర్‌గా మారినప్పుడు, తన భౌతిక శరీరాన్ని కోల్పోయి, తన ఆత్మను మాత్రమే మిగుల్చుకుంటుంది. ఈ రూపాంతరం కేవలం ఒక కళ కాదు; అది స్మృతిని భద్రపరిచే విజ్ఞానం. చరిత్ర కూడా ఇలాగే పనిచేస్తుంది. ఒక యుద్ధం ముగుస్తుంది. ఒక రాజ్యం కూలిపోతుంది. ఒక నగరం మారిపోతుంది. కానీ ఆ మార్పుల సారం సంస్కృతిలో, భాషలో, ఆచారంలో, జ్ఞాపకంలో నిలిచి ఉంటుంది. అందుకే “యామం”లో అత్తర్ తయారీ అనేది ఒక వృత్తి మాత్రమే కాదు; చరిత్రను ఎలా సంరక్షించాలో చెప్పే సాహిత్య తత్వం.

ఇక్కడ ఒక ఆశ్చర్యకరమైన విషయం గమనించాలి. చరిత్ర పుస్తకాలు సాధారణంగా విజేతలను భద్రపరుస్తాయి. ఎవరు గెలిచారు? ఎవరు పాలించారు? ఎవరు ఓడిపోయారు? అనే ప్రశ్నల చుట్టూనే తిరుగుతాయి. కానీ అత్తర్‌కు విజేతలతో సంబంధం లేదు. అది పూలతో సంబంధం పెట్టుకుంటుంది. అంటే చరిత్ర మనకు అధికారాన్ని గుర్తు చేస్తే, అత్తర్ మనకు జీవితాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న ఉద్వేగభరితమైన వ్యత్యాసాన్ని ఎస్. రామకృష్ణన్ అత్యంత నిశ్శబ్దంగా నవలలో అల్లుతాడు.

ఈ నేపథ్యంలో “స్మృతి రాజకీయాలు” అనే భావన చాలా ఆసక్తికరంగా మారుతుంది. చరిత్ర అంటే ఏమిటి అనే ప్రశ్న కంటే, ఎవరి జ్ఞాపకాలు చరిత్రగా మారుతాయి? అనే ప్రశ్న మరింత ముఖ్యమవుతుంది. ప్రతి నాగరికతలో కొన్ని జ్ఞాపకాలు అధికారిక చరిత్రలోకి ప్రవేశిస్తాయి. మరికొన్ని మౌఖిక సంప్రదాయాల్లో మిగిలిపోతాయి. ఇంకొన్ని వృత్తుల్లో దాగిపోతాయి. మరికొన్ని పాటల్లో, వాసనల్లో, వస్తువుల్లో జీవిస్తూనే ఉంటాయి. “యామం” ఈ రెండో ప్రపంచాన్ని వెతికే నవల. అందుకే ఈ రచనలో చరిత్ర ఆర్కైవ్‌లలో ఉండదు; మనుషుల చేతుల్లో ఉంటుంది.

***

 నాగరికత కూడా నశ్వరమే. కళ, భాష, వృత్తి, జ్ఞాపకం ఇవే దానికి దీర్ఘాయుష్షు ఇస్తాయి. అత్తర్ తయారు చేసే కళను ఒకసారి ఈ కోణంలో ఆలోచిస్తే, అది కాలంతో చేసే పోరాటంలా కనిపిస్తుంది. పువ్వు నశ్వరమైనది. అత్తర్ దానికి దీర్ఘాయుష్షు ఇస్తుంది. మనిషి జీవితం నశ్వరమైనది. స్మృతి దానికి దీర్ఘాయుష్షు ఇస్తుంది. అందుకే అత్తర్ కుటుంబం నిజానికి సువాసన తయారు చేయడం లేదు; కాలాన్ని ఎదుర్కొంటోంది. కాలం చెరిపివేయాలనుకున్న దానిని వాసనగా మళ్లీ నిలబెడుతోంది.

ఈ పఠనంలో మరో అర్థం కూడా దాగి ఉంది. వాసనను మనం చూడలేం. దానికి స్పష్టమైన రూపం ఉండదు. కానీ అది మనల్ని ప్రభావితం చేస్తుంది. చరిత్ర కూడా అలాగే ఉంటుంది. మనం ఈరోజు మాట్లాడే భాషలో, తినే ఆహారంలో, నివసించే నగరాల్లో, ప్రేమించే విధానంలో, భయపడే విధానంలో గత శతాబ్దాల జాడలు కనిపించకపోయినా, అవి మనలో పనిచేస్తూనే ఉంటాయి. చరిత్ర ఎప్పుడూ కనిపించదు; వాసనలాగే వ్యాపిస్తుంది. ఈ రూపకాన్ని ఒక వృత్తి ద్వారా నిర్మించడం “యామం” యొక్క గొప్ప కళాత్మక విజయాలలో ఒకటి.

ఇక్కడ రచయిత అత్యంత నిశ్శబ్దంగా ఒక రాజకీయ ప్రకటన కూడా చేస్తాడు. అధికారాలు తమ స్మృతిని శిలాఫలకాలలో చెక్కిస్తాయి. సామ్రాజ్యాలు తమ చరిత్రను కోటల్లో భద్రపరుస్తాయి. కానీ ప్రజలు తమ స్మృతిని వృత్తుల్లో భద్రపరుస్తారు. ఒక నేయగాడి నూలులో, ఒక కుమ్మరి మట్టిలో, ఒక అత్తర్ కళాకారుడి సువాసనలో, ఒక జానపద గాయకుడి పాటలో అక్కడే ఒక సమాజం తన అసలు చరిత్రను దాచిపెడుతుంది. అందుకే “యామం”లో అత్తర్ ఒక అలంకార వస్తువు కాదు; ప్రజల ఆర్కైవ్.

ఈ కారణంగానే ఈ నవలలో అత్తర్‌కు ఉన్న స్థానం భావోద్వేగపూరితమైనది, రాజకీయమైనది కూడా. ఎందుకంటే ఒక సమాజం తన జ్ఞాపకాలను ఎలా భద్రపరుస్తుందో, అదే ఆ సమాజం తన అస్తిత్వాన్ని ఎలా కాపాడుకుంటుందో నిర్ణయిస్తుంది. వలస పాలన ముందుగా భూములను మాత్రమే స్వాధీనం చేసుకోదు; జ్ఞాపకాలను కూడా పునర్వ్యవస్థీకరిస్తుంది. ఏది “చరిత్ర”గా పిలవబడాలో, ఏది “జానపదం”గా పక్కన పడాలో నిర్ణయించే శక్తి కూడా అధికారానిదే. “యామం” ఈ అధికారిక స్మృతికి సమాంతరంగా, మనుషుల దైనందిన జీవితాల్లో నిలిచిపోయిన మరో చరిత్రను మన ముందుకు తెస్తుంది.

అందువల్ల “యామం”లో అత్తర్ అనేది పూల సారం కాదు. ఒక నాగరికత యొక్క సారం. అది సువాసన కాదు. కాలం చెరిపివేయలేని జ్ఞాపకం. అది వృత్తి కాదు. చరిత్రను తిరిగి స్వాధీనం చేసుకునే సాంస్కృతిక ప్రతిఘటన. బహుశా అందుకే ఈ నవలలో చరిత్రకు శబ్దం కంటే వాసన ఎక్కువ. శబ్దం కాలంతో కలిసి మసకబారుతుంది. వాసన మాత్రం, ఒకసారి మనలో కలిసిపోయాక, మనకు తెలియకుండానే తరాలను దాటుతుంది.

“యామం”ను ప్రపంచ చారిత్రక నవలల సంప్రదాయంలో ఉంచి చదవడం అంటే దానిని ఇతర నవలలతో పోటీ పెట్టడం కాదు; అది ఏ సాహిత్య వంశానికి చెందినదో గుర్తించడం. ప్రతి గొప్ప చారిత్రక నవల గతాన్ని తిరిగి చెబుతుంది. కానీ గొప్ప చారిత్రక నవలలు అన్నీ ఒకే విధంగా గతాన్ని చెప్పవు. కొన్ని రాజుల చరిత్రను రాస్తాయి. కొన్ని యుద్ధాల చరిత్రను రాస్తాయి. కొన్ని ఒక దేశం పుట్టుకను రాస్తాయి. మరికొన్ని ఒక నాగరికత తనను తాను కోల్పోయే ప్రక్రియను రాస్తాయి. “యామం” ఈ చివరి సంప్రదాయానికి దగ్గరగా నిలిచే నవల.

***

ఈ నవలను చదువుతున్నప్పుడు మనకు ప్రపంచ చారిత్రక నవలలలో కనిపించే ఒక ముఖ్యమైన లక్షణం పదేపదే గుర్తుకు వస్తుంది. అక్కడ చరిత్ర ఎప్పుడూ ఒక సంఘటన కాదు; ఒక వాతావరణం. ఒక యుద్ధం మొదలై ముగిసిన తేదీ కంటే, ఆ యుద్ధం మనుషుల ఆలోచనలను ఎలా మార్చిందన్నదే ముఖ్యం. ఒక సామ్రాజ్యం ఎప్పుడు ఏర్పడిందన్నది కంటే, అది ఒక నగరపు శ్వాసను ఎలా మార్చిందన్నదే ముఖ్యం. “యామం” కూడా ఇదే దృష్టిని అనుసరిస్తుంది. అందుకే ఇందులో చరిత్ర అనేది పుటలపై రాసిన సమాచారం కాదు; మనుషుల జీవితాల్లో నెమ్మదిగా వ్యాపించే గాలి.

ప్రపంచ సాహిత్యంలో నిలిచిపోయిన చారిత్రక నవలలను పరిశీలిస్తే, వాటి గొప్పతనం వాటి పరిశోధనలో ఉండదు. వాటి కాలానుభూతిలో ఉంటుంది. ఒక యుగం ఎలా ఆలోచించింది? ఎలా ప్రేమించింది? ఎలా భయపడింది? ఎలా ఆశించింది? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం చెప్పగలిగినప్పుడే చారిత్రక నవల సాహిత్యంగా నిలుస్తుంది. “యామం” కూడా ఇదే కారణంగా విలువైనది. ఇది చరిత్రను పునర్నిర్మించదు; ఒక కాలం యొక్క అంతరంగాన్ని పునర్నిర్మిస్తుంది.

అందుకే ఈ నవలలో సంఘటనలు ఎంత ముఖ్యమో, అంతకంటే ఎక్కువగా సంఘటనల మధ్య ఉన్న విరామాలు ముఖ్యమైనవి. ఒక మార్పు ఒక్కసారిగా జరగదు. అది ముందుగా మనుషుల అనుమానాల్లో పుడుతుంది. తర్వాత వారి సంబంధాల్లోకి ప్రవేశిస్తుంది. చివరికి వారి జీవన విధానాన్ని మార్చేస్తుంది. గొప్ప చారిత్రక నవలలు ఈ నెమ్మదైన పరివర్తనను పట్టుకుంటాయి. “యామం” కూడా అదే చేస్తుంది. అది చరిత్ర యొక్క పేలుళ్లను మాత్రమే కాదు; చరిత్ర యొక్క నిశ్శబ్దాన్ని కూడా నమోదు చేస్తుంది.

ఇదే ఈ నవలను అనేక సాధారణ చారిత్రక రచనల నుంచి వేరు చేస్తుంది. సాధారణ రచనలు చరిత్రను నేపథ్యంగా ఉపయోగిస్తాయి. “యామం” మాత్రం చరిత్రనే కథన నిర్మాణంగా ఉపయోగిస్తుంది. పాత్రలు చరిత్రలో సంచరించవు; చరిత్ర పాత్రలలో సంచరిస్తుంది. ఈ శిల్పం ప్రపంచ సాహిత్యంలో అత్యంత పరిణతి చెందిన చారిత్రక నవలల లక్షణం.

***

ఈ సందర్భంలో “యామం”లోని మదరాసు నగరాన్ని మరోసారి గుర్తు చేసుకోవాలి. ప్రపంచ చారిత్రక నవలలలో కొన్ని నగరాలు కేవలం ప్రదేశాలుగా ఉండవు. అవి నాగరికతల కూడళ్లుగా మారతాయి. అక్కడ భాషలు కలుస్తాయి. మతాలు కలుస్తాయి. వ్యాపారాలు కలుస్తాయి. సంస్కృతులు ఒకదానితో ఒకటి ఢీకొంటాయి. “యామం”లో మదరాసు కూడా అలాంటి కూడలి. అది ఒక ప్రాంతీయ నగరం కాదు; ప్రపంచ చరిత్ర స్థానిక జీవితాన్ని తాకిన క్షణానికి ప్రతీక. ముందుమాటలో మదరాసు ఆవిర్భావం, సముద్ర వాణిజ్యం, విదేశీ శక్తుల ప్రవేశం ఈ నవల యొక్క ప్రధాన చారిత్రక అక్షాలుగా వివరించబడడం ఈ పఠనాన్ని బలపరుస్తుంది.

ఇక్కడే ఎస్. రామకృష్ణన్ ప్రపంచ చారిత్రక నవలా సంప్రదాయంతో తన బంధాన్ని ఏర్పరుచుకుంటాడు. అతను ప్రపంచాన్ని తమిళ భూమిలోకి తీసుకురాడు; తమిళ భూమిలోనే ప్రపంచ చరిత్ర ఎలా ప్రవేశించిందో చూపిస్తాడు. ఇది చాలా పెద్ద తేడా. ఒక ప్రాంతాన్ని ప్రపంచంతో కలపడం కాదు; ప్రపంచం ఒక ప్రాంతాన్ని ఎలా మార్చిందో చూపించడం. అందుకే “యామం” స్థానిక చరిత్రను రాస్తూనే విశ్వవ్యాప్తమైన అనుభూతిని కలిగిస్తుంది.

ఈ నవలలో మరో విశిష్టమైన అంశం ఏమిటంటే, ఇది గతాన్ని వైభవంగా చిత్రించదు. అలాగే గతాన్ని విషాదంగా మాత్రమే కూడా చిత్రించదు. ప్రపంచ చారిత్రక నవలలలోని అత్యుత్తమ సంప్రదాయం గతాన్ని ఒక సంక్లిష్టమైన మానవ అనుభవంగా చూస్తుంది. “యామం” కూడా అదే చేస్తుంది. ఇక్కడ ఏ యుగమూ పూర్తిగా పవిత్రం కాదు. ఏ మార్పూ పూర్తిగా శాపం కాదు. ప్రతి పరివర్తనలో నష్టం ఉంది. ప్రతి పరివర్తనలో అవకాశం కూడా ఉంది. ఈ నైతిక సంక్లిష్టతే ఈ నవలను సాహిత్యంగా ఉన్నత స్థాయికి తీసుకెళ్తుంది.

అందువల్ల “యామం” ప్రపంచ చారిత్రక నవలలతో పోలికను సంపాదించేది దాని పరిమాణం వల్ల కాదు; దాని దృష్టి వల్ల. ఒక చిన్న ప్రాంతాన్ని వర్ణిస్తూ కూడా ఒక విశ్వ చరిత్రను అనుభవింపజేయగలిగినప్పుడే ఒక చారిత్రక నవల తన భౌగోళిక పరిమితులను దాటుతుంది. “యామం” అదే సాధిస్తుంది. అది మదరాసు గురించే చెబుతుంది; కానీ చదివే పాఠకుడికి ఏ నగరమైనా, ఏ నాగరికతైనా, ఏ చారిత్రక సంధికాలమైనా గుర్తుకు వస్తుంది.

 ప్రపంచ సాహిత్యంలో నిలిచిపోయిన చారిత్రక నవలలన్నింటికీ ఒక ఉమ్మడి లక్షణం ఉంటుంది. అవి గతాన్ని గురించి రాసినా, వాటి అసలు పాఠకుడు వర్తమాన మనిషే. “యామం” కూడా అలాంటి నవల. అది మనకు మదరాసు చరిత్రను మాత్రమే చెప్పదు. ఒక ప్రశ్నను మనలో నాటుతుంది. ఒక నాగరికత మారడం మొదలయ్యే క్షణాన్ని, ఆ మార్పు జరుగుతున్నప్పుడు జీవిస్తున్న మనుషులు ఎప్పుడైనా గుర్తించగలరా? లేక వెనక్కి తిరిగి చూసిన తర్వాత మాత్రమే అది చరిత్రగా కనిపిస్తుందా?

బహుశా అందుకే “యామం” ఒక ప్రాంతీయ చారిత్రక నవలగా మొదలై, ప్రపంచ చారిత్రక నవలల సంప్రదాయంలో సహజంగా తన స్థానాన్ని సంపాదిస్తుంది. అది ప్రపంచాన్ని అనుకరించడం వల్ల కాదు. తన నేలను అంత లోతుగా చదవడం వల్ల, ఆ నేలలోనే ప్రపంచ చరిత్రను కనిపించేలా చేయడం వల్ల.

***

ఎస్. రామకృష్ణన్ కథన శైలిని గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ముందుగా ఒక అపోహను పక్కన పెట్టాలి. “యామం” గొప్ప చారిత్రక నవల కావడానికి కారణం ఆయనకు చరిత్ర మీద ఉన్న పట్టు మాత్రమే కాదు. చరిత్రను సేకరించడం ఒక నైపుణ్యం. చరిత్రను సాహిత్యంగా మార్చడం మరో నైపుణ్యం. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసమే ఒక పరిశోధకుడిని, ఒక నవలాకారుడిని వేరు చేస్తుంది. “యామం”ను చదివినప్పుడు ఎస్. రామకృష్ణన్ చరిత్రను వివరించడం కంటే, ఒక ప్రపంచాన్ని నిర్మించడంలో ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతాడని స్పష్టమవుతుంది.

గొప్ప కథకులు కథలు చెప్పరు; వారు ఒక ప్రపంచాన్ని నిర్మిస్తారు. ఆ ప్రపంచంలోకి పాఠకుడు ప్రవేశించిన తర్వాత కథ తనంతట తానే జరిగిపోతుంది. “యామం” కూడా అలాంటి నవల. రచయిత ప్రతి సంఘటనను విడివిడిగా వివరించడు. బదులుగా, మదరాసు నగరం, సముద్ర వాణిజ్యం, అత్తర్ కళ, విదేశీ శక్తుల ప్రవేశం, సంచార జీవితం .. ఇవన్నీ పరస్పరం శ్వాసించే ఒక జీవంతమైన ప్రపంచాన్ని నిర్మిస్తాడు. ముందుమాటలోనే నవలను అనేక జీవన ప్రవాహాలతో కూడిన విస్తార చారిత్రక కాన్వాస్‌గా పరిచయం చేయడం, ఈ కథన శిల్పానికి ఒక స్పష్టమైన సంకేతం.

అందుకే “యామం”లో పాఠకుడు కథను అనుసరించకుండా ఒక ప్రపంచంలో నివసించడం మొదలుపెడతాడు. ఈ అనుభవం సాధారణ కథనానికి సాధ్యం కాదు. ఒక రచయిత ప్రపంచాన్ని నిర్మించినప్పుడే ఇది సంభవిస్తుంది. ఆ ప్రపంచానికి తన సొంత గాలి ఉంటుంది. తన సొంత వెలుగు ఉంటుంది. తన సొంత కాల ప్రవాహం ఉంటుంది. తన సొంత నిశ్శబ్దం కూడా ఉంటుంది. ఎస్. రామకృష్ణన్ ఈ నాలుగింటినీ అత్యంత సహజంగా కలిపి ఒక సాహిత్య ప్రపంచాన్ని నిర్మిస్తాడు.

ఈ కథన శైలిలో అత్యంత విశిష్టమైన అంశం ఏమిటంటే, రచయిత పాఠకుడికి ప్రతి విషయాన్ని వివరించడు. అతను ప్రపంచాన్ని చూపిస్తాడు; అర్థాన్ని పాఠకుడే కనుగొనాలని విశ్వసిస్తాడు. ఈ నమ్మకమే పరిపక్వ కథన లక్షణం. బలహీనమైన కథనం ప్రతి సంఘటనకు అర్థాన్ని జోడిస్తుంది. బలమైన కథనం సంఘటనలను జీవించేలా చేస్తుంది. అర్థం వాటి నుంచి సహజంగా పుడుతుంది. “యామం”లో ఈ విశ్వాసం కథ అంతటా కనిపిస్తుంది.

ఇదే కారణంగా ఈ నవలలో వర్ణనలు కూడా అలంకారాలుగా అనిపించవు. అవి కథన నిర్మాణంలో భాగమవుతాయి. ఒక వీధి గురించి చెప్పడం అంటే కేవలం దృశ్యాన్ని వర్ణించడం కాదు; ఆ వీధిలో నివసిస్తున్న నాగరికతను పరిచయం చేయడం. ఒక వృత్తి గురించి చెప్పడం అంటే కేవలం ఉపాధిని నమోదు చేయడం కాదు; ఒక సంస్కృతి తనను తాను ఎలా నిలబెట్టుకుందో చూపించడం. ఒక సముద్ర ప్రయాణాన్ని చెప్పడం అంటే కేవలం ప్రయాణం కాదు; ప్రపంచ చరిత్ర స్థానిక జీవితంలోకి ప్రవేశించే క్షణాన్ని కథగా మార్చడం. ఈ కారణంగానే “యామం”లో ప్రతి వివరమూ ఒక పెద్ద నిర్మాణంలో ఇటుకలా పనిచేస్తుంది.

రచయిత కథను వేగంగా నడపాలని తొందరపడడు. అతనికి సంఘటన కంటే వాతావరణం ముఖ్యం. ఎందుకంటే ఒక చారిత్రక నవలలో పాఠకుడు ముందుగా నమ్మాల్సింది కథను కాదు; కథ జరిగే ప్రపంచాన్ని. ఆ ప్రపంచం నిజమని నమ్మిన తర్వాతే పాత్రలు నిజమవుతాయి. పాత్రలు నిజమైన తర్వాతే వాటి బాధ, ప్రేమ, భయం, ఆశ పాఠకుడిని తాకుతాయి. “యామం”లో ఈ క్రమం అత్యంత క్రమశిక్షణతో నిర్మించబడింది.

ఈ కథన శైలిలో మరో గొప్ప లక్షణం దాని సహనం. రచయిత తనకు తెలిసిన చరిత్రను ప్రదర్శించడు. పరిశోధనను కథ మీద మోపడు. నవలను చదువుతున్నప్పుడు రచయిత ఎంత విస్తృతమైన అధ్యయనం చేశాడో మనకు తెలుస్తుంది; కానీ ఆ అధ్యయనం ఎప్పుడూ కథను మింగివేయదు. అది కథలో కరిగిపోతుంది. గొప్ప చారిత్రక నవలలన్నింటికీ ఉండే ఈ లక్షణం “యామం”లో ప్రత్యేకంగా కనిపిస్తుంది. పరిశోధన ఇక్కడ పునాది; భవనం కాదు.

అందుకే ఎస్. రామకృష్ణన్ కథన శైలిని ఒక వాక్యంలో నిర్వచించాలంటే,  జీవించే ప్రపంచాన్ని నిర్మించే కథనం చెప్తాడని చెప్పవచ్చు. పాఠకుడు చివరి పేజీ మూసేసిన తర్వాత అతనికి కథ మాత్రమే గుర్తుండదు. ఒక నగరం గుర్తుంటుంది. ఒక వాసన గుర్తుంటుంది. ఒక సముద్రం గుర్తుంటుంది. ఒక యామం గుర్తుంటుంది. ఇదే ప్రపంచాన్ని నిర్మించిన రచయిత సాధించిన అత్యున్నత సాహిత్య విజయం.

***
గొప్ప చారిత్రక నవలలు గతాన్ని ముగించవు; వర్తమానాన్ని అస్థిరపరుస్తాయి. మనం జీవిస్తున్న కాలాన్ని మరోసారి ప్రశ్నించమని బలవంతం చేస్తాయి. “యామం” కూడా అలాంటి నవల.

ఈ నవల మనకు చరిత్రను నేర్పదు. చరిత్రను చూసే కళ్లను నేర్పుతుంది. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న తేడానే దాని సాహిత్య గొప్పతనం. ఒక తేదీని గుర్తుంచుకోవడం సులభం. ఒక యుగం ఎలా మారిందో అర్థం చేసుకోవడం కష్టం. “యామం” ఈ కష్టమైన పనినే చేస్తుంది. అది గతాన్ని సంఘటనల వరుసగా చూపదు; మనిషి తన ప్రపంచాన్ని ఎలా కోల్పోతాడో, మళ్లీ ఎలా నిర్మించుకుంటాడో చూపిస్తుంది.

అందుకే ఈ నవలను చదివాక ఒక అసౌకర్యకరమైన ప్రశ్న మన వెంటపడుతుంది. చరిత్ర ఎప్పుడు ప్రారంభమవుతుంది? రాజులు యుద్ధం ప్రకటించినప్పుడు? ఓడలు కొత్త తీరాన్ని చేరినప్పుడు? కొత్త చట్టాలు అమలులోకి వచ్చినప్పుడు? లేక ఒక సాధారణ మనిషి తనకు తెలిసిన ప్రపంచం ఇక అదే ప్రపంచం కాదని మొదటిసారి గ్రహించినప్పుడు?

బహుశా ఎస్. రామకృష్ణన్ సమాధానం చివరిదే. ఎందుకంటే “యామం”లో మార్పు ముందుగా రాజ్యాల్లో కాదు, మనుషుల అనుభవంలో జరుగుతుంది. నగరాలు మారే ముందు మనుషుల జ్ఞాపకాలు మారుతాయి. భాష మారే ముందు సంబంధాలు మారుతాయి. అధికారాలు మారే ముందు భయాలు మారుతాయి. చరిత్ర పుస్తకాలు ఈ నిశ్శబ్ద పరివర్తనలను అరుదుగానే నమోదు చేస్తాయి. సాహిత్యం మాత్రం వాటినే తన అసలు విషయంగా ఎంచుకుంటుంది.

ఈ కారణంగానే “యామం” గతం గురించి రాసిన నవల కాదు; మార్పు గురించి రాసిన నవల. ప్రతి యుగంలో పేర్లు మారుతాయి. జెండాలు మారుతాయి. అధికార కేంద్రాలు మారుతాయి. కానీ ఒక మనిషి తనకు తెలిసిన ప్రపంచం తన కళ్ల ముందే మరో రూపంలోకి జారిపోతున్న అనుభవం మాత్రం మారదు. అదే ఈ నవల యొక్క శాశ్వతత్వం.

అందుకే “యామం”ను చదివిన తర్వాత మనం ఇలా చెప్పలేం..  ఇది ఒకప్పుడు జరిగిన కథ అని. ఎందుకంటే ప్రతి నాగరికతలో ఒక యామం ఉంటుంది. పాత ప్రపంచం పూర్తిగా చనిపోక, కొత్త ప్రపంచం పూర్తిగా పుట్టక మధ్యలో నిలిచిపోయే ఆ సందిగ్ధ వేళే యామం. ఆ వేళలోనే మనిషి తనను తాను మళ్లీ నిర్వచించుకోవాల్సి వస్తుంది. ఆ వేళలోనే జ్ఞాపకానికి విలువ తెలుస్తుంది. ఆ వేళలోనే ఒక నగరం తన ఆత్మను కాపాడుకోగలదా లేదా అన్నది నిర్ణయమవుతుంది.

కాబట్టి ఈ నవల ఇచ్చే చివరి సందేశం “చరిత్రకు ముగింపు లేదు” అనేది మాత్రమే కాదు. దానికంటే లోతైనది. చరిత్ర ఎప్పుడూ బయట జరగదు; అది ముందుగా మనిషి లోపలే జరుగుతుంది. సామ్రాజ్యాలు మన భూమిని ఆక్రమించేలోపే, మరచిపోవడం మన జ్ఞాపకాన్ని ఆక్రమిస్తుంది. అదే ప్రతి యుగానికి అసలు వలస పాలన. అదే ప్రతి నాగరికతకు అత్యంత పెద్ద ప్రమాదం.

బహుశా అందుకే “యామం”ను చదవడం అంటే గతాన్ని సందర్శించడం కాదు. మనలో ఇంకా పేరు పెట్టని యామాన్ని గుర్తించడం. మనం ఏ కాలంలో జీవిస్తున్నామన్నదానికంటే, మన కాలం మనల్ని ఎలా మార్చుతోంది అన్న ప్రశ్నతో ఇంటికి తిరిగి రావడం. ఆ ప్రశ్నకు ఈ నవల సమాధానం ఇవ్వదు. కానీ జీవితాంతం వెంటాడే ఒక అంతరంగ నిశ్శబ్దాన్ని మాత్రం మనలో వదిలిపెడుతుంది.

అదే గొప్ప సాహిత్యం చేసే పని. అదే “యామం” సాధించిన అత్యంత అరుదైన విజయం.

***

మెర్సీ మార్గరెట్

కవయిత్రి, రచయిత్రి.