మానవ సంబంధాలు, వాటిమధ్య వైచిత్రి, వైవిధ్యాలను కూడా కలగలిపిన అల్లిక

స్వర్ణ కిలారి గారు రాసిన కథలను ఇంతకు ముందు (నల్ల బంగారం) కూడా చదివాను. సమాజంలో తరచూ తారసపడే సంఘటనలను చక్కని కథలుగా అల్లడం ఒక నేర్పు. అటువంటి అల్లికలోనే మానవ సంబంధాలు, వాటిమధ్య వైచిత్రి, వైవిధ్యాలను కూడా కలగలిపి నేయడం, అదీ హృద్యంగా….స్వర్ణ కిలారి గారికి బాగా అలవాటైపోయింది!! ఇది తాజా పుస్తకం ‘గోడవతల’ పుస్తక సమీక్ష కాదు. అది చదివిన తరువాత నా మనోభాష!

ప్రచురించిన వాక్యాన్ని ప్రపంచమంతా చదవక ముందే చదివే అవకాశం రచయితకి, రచయిత చదవమని ఇచ్చిన వాళ్లకి, ఆ రచనకు బొమ్మలు వేసేవాళ్ళకి, ప్రచురణకర్తలకి దక్కుతుంది. ఈ కథలకు  బొమ్మలు వేసినవాడిగా వీటిని ప్రచురణ కంటే ముందే చదివిన కొద్దిమందిలో నేనూ ఒకడిని. స్వర్ణ గారు ఒక్కో కథనూ పంపుతుంటే నేను వాటిని స్థూల అవగాహన కోసం ఒకసారి, బొమ్మ ఏ సందర్భానికి వెయ్యాలో అనే కోణంలో మరొకసారి, వేసిన తరువాత కథకు కుదిరిందా లేదా అని ఇంకొకసారి చదివాను. స్వర్ణ గారి ఇన్ పుట్స్ బొమ్మలకి బాగా ఉపకరించాయి.

‘గోడవతల’ లోని పదకొండు కథల్లో నాకు బాగా నచ్చింది ‘నైతికం’. ఈ కథ సమాజంలోని రెండు భిన్న ధృవాల వంటి జీవితాలను, వాటి వెనుక ఉన్న కన్నీటి గాథలను అత్యంత హృద్యంగా ఆవిష్కరించింది. “సుఖం అంటే కేవలం డబ్బు మాత్రమే కాదు, గౌరవం లేని సంపద కంటే కష్టాలతో కూడిన గౌరవప్రదమైన జీవితమే మిన్న” అని చెప్పిన కథ ఇది.

కథ ప్రారంభంలోనే రచయిత్రి లక్డీకాపూల్ ట్రాఫిక్ కాలుష్యాన్ని, బిర్లా టెంపుల్ ప్రశాంతతను పోల్చిన తీరు బావుంది. ఇది కేవలం భౌతికమైన వైరుధ్యం మాత్రమే కాదు, కథానాయికల జీవితాల్లోని సంక్లిష్టతకు ప్రతీక. ఒకరికి అత్యంత పేదరికం, మరొకరికి అపారమైన సంపద ఉన్నా… ఇద్దరి జీవితాల్లోనూ ఏదో ఒక వెలితి ఉందనే విషయాన్ని ఈ నేపథ్యం సూచిస్తుంది. ఒకరివి మధ్యతరగతి కష్టాలు, కరెంట్ బిల్లు కట్టలేని దీనస్థితి, ‘ఇజ్జత్’ పోతుందనే భయం. ఆమె కష్టం భౌతికమైనది, ఆర్థికమైనది. ఇంకొకరికి జూబ్లీహిల్స్లో బంగ్లా, కారు, నగలు, నౌకర్లు ఉన్నా… సమాజం దృష్టిలో ఇజ్జత్ లేని జీవితం. ఆమె కష్టం మానసికమైనది, సామాజికమైనది. పాతికేళ్ల తర్వాత కలిసిన ఇద్దరు అక్కాచెల్లెళ్లు ఒకరినొకరు చూసి ఈర్ష్య పడటం, ఆ తర్వాత ఒకరి అసలు నిజాలు మరొకరికి తెలిసి బాధపడటం మానవ సహజమైన భావోద్వేగాలను ప్రతిబింబిస్తుంది.

కథ చివరలో అమ్మ తీసుకున్న నిర్ణయం వెనుక ఉన్న ఆవేదన గుండెను హత్తుకుంటుంది. “ఒక్కరైనా సుఖపడతారు కదా” అని ఒక బిడ్డను దత్తత ఇచ్చి, “చిన్నది కాబట్టి రక్షణ కావాలి” అని రెండో బిడ్డను తన వద్దే ఉంచుకున్న తల్లి ప్రేమ… విధి ఆడిన వింత నాటకంలో ఎలా అభాసుపాలైందో రచయిత్రి చక్కగా వివరించారు. ఎవరు సుఖంగా ఉన్నారో తేల్చుకోలేని స్థితిలో వారిద్దరూ నవ్వడం ఆ విధి వైపరీత్యాన్ని ఎత్తిచూపుతుంది.

కథలో వాడిన పోలికలు (ఉదాహరణకు: ‘కాలుష్యపు పొరల్లో చుట్టిన పూతరేకులాంటి లక్డీకాపూల్ చౌరస్తా నడిమధ్యన మల్లెవనం విరిసినట్టు ఉంటది బిర్లా టెంపుల్. నల్లటి తార్రోడ్డు మీద నిండు పాల క్యాన్ ఒలికిపోయినట్టూ, అమావాస్య కారుమబ్బుల మధ్యనుంచి చందమామ భళ్ళున నవ్వినట్లు అనిపిస్తది నాకు బిర్లా టెంపుల్‌ని చూస్తే’; ‘ఆరుపాయల ఎల్లిపాయ జడ’, ‘పండిన పైనాపిల్ పొట్టు తీశాక ఉండే రంగు’… వంటివి వహ్వా అనిపిస్తాయి. అలాగే, నాలాటివాళ్లెందరికో ఉండే అనుమానపు ప్రశ్న కూడా… ‘వెంకటేశ్వరస్వామి గుడిని పట్టుకుని అందరూ బిర్లా టెంపుల్ అంటున్నారే…!’

***

సమాజంలోని ఒక అభాగ్యురాలైన స్త్రీ, పంజరం లాంటి బతుకు నుండి బయటపడి, తన ఆత్మగౌరవాన్ని ఎలా నిలబెట్టుకుందో చూపించే కథ ‘స్వేచ్ఛ’.

కథా ప్రారంభంలో నిర్మల ‘స్వేచ్ఛ’ (ఓల్గా రచన) పుస్తకాన్ని చదవాలని ఆరాటపడటం, చివరికి ఆ స్వేచ్ఛను తన జీవితంలోనే సాధించుకోవడంతో ఒక వృత్తం పరిపూర్ణమైనట్టే. నిర్మల మాటల్లోనే చెప్పాలంటే — “స్వేచ్ఛ ఎవరూ ఇచ్చేది కాదు. మనల్ని జడ్జ్ చేయని, మనకు నచ్చినట్టుగా మనల్ని ఉండనిచ్చే మనిషి మనతో ఉంటే అదే స్వేచ్ఛ.” ఇది స్త్రీ-పురుష సంబంధాల్లో ఉండాల్సిన కనీస గౌరవాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. నిర్మల పాత్ర ఎదుగుదల చిత్రణ లో నాకు మూడు దశలు కనిపించాయి:

• మొదటి దశ: భద్రత కోసం, బిడ్డను దూరం చేసుకుని ఒక స్వార్థపరుడి నీడలో బందీగా బతికి, తన హక్కుగా వచ్చిన సరుకులను కూడా దొంగతనంగా అమ్ముకోవాల్సిన దీనస్థితి.

• రెండవ దశ: తన కులాన్ని, క్యారెక్టర్‌ను శంకించినప్పుడు ఎదురుతిరిగి, ఆ పంజరాన్ని తన్నేసి బయటకు రావడం.

• మూడవ దశ: కష్టపడి పని చేస్తూ, డ్వాక్రా సంఘాల ద్వారా ఎదిగి, వార్డు మెంబర్ నుండి సర్పంచ్ అభ్యర్థిగా ఎదిగిన ధీశాలి.

ఈ కథలో శంకర శర్మ, నాగభూషణం పాత్రల ద్వారా సమాజంలోని కుత్సిత బుద్ధిగల పురుషులను రచయిత్రి ఎండగట్టారు. ముగింపులో శ్వేత తన కూతురు హాసతో — “అంబేద్కర్ గొప్పతనానికి లైవ్ ఎగ్జాంపుల్ చూపిస్తాను”— అనడంలో ఏదో లోతైన కోణం కనిపించింది. అణగారిన వర్గాల వారు, ముఖ్యంగా స్త్రీలు విద్యావంతులై, ఆర్థికంగా ఎదిగి, రాజకీయ అధికారాన్ని చేజిక్కించుకోవడమే అంబేద్కర్ ఆశించిన అసలైన విముక్తి అయితే, నిర్మల జీవితం ఆ సిద్ధాంతానికి ఒక ప్రత్యక్ష ఉదాహరణ.

***

 ‘దీపధారి’ కథ సమాజంలోని సంక్లిష్టమైన మానవ సంబంధాలను, పురుషాధిక్యతలోని ద్వంద్వ ప్రమాణాలను, స్త్రీల మధ్య ఉండాల్సిన సానుభూతిని అత్యంత శక్తివంతంగా ఆవిష్కరించింది.

సాధారణంగా ఇలాంటి కథల్లో ‘సవతి’ లేదా ‘పరాయి స్త్రీ’ పాత్రను ప్రతి నాయకురాలిగా చూపిస్తారు. కానీ, రచయిత్రి మాత్రం వసుంధర పాత్రను ఒక సున్నితమైన, సహజమైన మనిషిగా చిత్రించారు. పెళ్ళైన పురుషుడితో ప్రేమలో పడటం తప్పే అయినా, ఆ తప్పులో ఇద్దరు వ్యక్తులు ఉన్నప్పుడు నింద కేవలం స్త్రీ మీదనే ఎందుకు పడాలి? అనే ప్రశ్నను ఈ కథ లేవనెత్తుతుంది.

ఈ కథలో వసుంధర ఒక బాధితురాలు. ఒంటరితనంలో ప్రేమను వెతుక్కుని, ఆ తర్వాత లోకం చేత, ప్రేమికుడి చేత కూడా వంచించబడిన పాత్ర. ఆమెలోని కళాత్మకత, సున్నితత్వం నీలిమను ప్రభావితం చేస్తాయి. నీలిమ అత్యంత ధైర్యవంతురాలు. ఒక డిప్యూటీ కలెక్టర్‌గా ఆమెకు చట్టం తెలుసు, ఒక కూతురిగా ఆమెకు అమ్మ బాధ తెలుసు, కానీ వీటన్నింటికంటే మిన్నగా ఒక మనిషిగా ఆమెకు ‘కరుణ’ తెలుసు. తండ్రి వదిలేసిన స్త్రీకి బాధ్యతగా నిలబడటమే ఆమెలోని గొప్పతనం. నాన్న (శేఖర్) ఈ కథలో అసలైన విలన్. తన స్వార్థం కోసం ఒక స్త్రీని ఇష్టపడి, పరువు కోసం ఆపదలో ఉన్న ఆమెను గాలికొదిలేసిన పిరికివాడు. “తాళి కట్టలేదు కాబట్టి బాధ్యత లేదు” అనడం అతని నైతిక పతనానికి నిదర్శనం.

నీలిమ తల్లి (వసుంధర వల్ల బాధపడిన ఆవిడ) తీసుకున్న స్టాండ్ అద్భుతం. తన భర్త తప్పు చేస్తున్నాడని గ్రహించి, కూతురు వసుంధరకు తోడుగా ఉండటాన్ని సమర్థించడం ద్వారా ఆమె తన ఉన్నతమైన వ్యక్తిత్వాన్ని చాటుకుంది. “లోపం మీ నాన్నలోనే ఉంది” అని ఆమె చెప్పడం స్త్రీవాద దృక్పథానికి పరాకాష్ట.

అరవింద్ (నీలిమ భర్త) పాత్ర ద్వారా సమాజం ‘పరువు’ పేరుతో ఎంత క్రూరంగా ప్రవర్తిస్తుందో చూపించారు. ఎన్నికల కోసం, ఓట్ల కోసం ఒక నిస్సహాయ స్త్రీని ఆదుకోవడాన్ని ‘నామోషీ’గా భావించే రాజకీయ వ్యవస్థపై రచయిత్రి వ్యంగ్యాస్త్రాలు సంధించారు.

చీకటిలో ఉన్న వ్యక్తికి వెలుగు చూపించేవాడే ‘దీపధారి’. ఇక్కడ నీలిమ ఒక దీపధారిలా నిలబడింది. తండ్రి చీకటిలోకి నెట్టేసిన వసుంధర జీవితానికి, తన తండ్రి చేసిన తప్పును సరిదిద్దుతూ నీలిమ ఆసరాగా నిలిచింది. పాతకాలపు కట్టుబాట్లను, మగవారి ద్వంద్వ నీతిని ఎదిరించి నిలబడ్డ నీలిమ నిర్ణయం ఈ తరం స్త్రీల స్వతంత్ర ఆలోచనా ధోరణికి ప్రతీక.

“మగాడు వదిలేసిన స్త్రీకి ఇంకో మగాడు రక్షణ ఇవ్వక్కర్లేదు, ఒక స్త్రీ తోడుంటే చాలు” అనే సందేశం ఈ కథలో అంతర్లీనంగా ఉంది.

 ‘శలభం’ కథ స్త్రీల అమాయకత్వాన్ని, మగవారి కపట బుద్ధిని, ‘ప్రేమ’ అనే ముసుగులో జరిగే మోసాలను అత్యంత హృద్యంగా ఆవిష్కరించింది. శలభం అంటే మిడత. వెలుగునిచ్చే దీపం అనుకుని ఆకర్షించబడి, చివరికి అదే మంటలో కాలిపోయే స్త్రీల జీవితాలకు ఇది అద్దం పడుతుంది.

కథలో సంధ్యక్క పాత్ర ఒక ఆదర్శనీయమైన వ్యక్తిత్వంలా కనిపిస్తుంది. ఆమె మితభాషి, గ్రేట్ లిజనర్, చదువుపై ఆసక్తి ఉన్న వ్యక్తి. ఒక పరిణతి చెందిన స్త్రీగా కనిపిస్తుంది. మొదటి పెళ్లిలో ఎదురైన చేదు అనుభవాల వల్ల పురుషుల పట్ల జాగ్రత్తగా ఉంటుంది. కానీ, ఆమె తన బాస్ చూపించే కపట ప్రేమను గుర్తించలేకపోతుంది. శ్వేత జీవితంలోకి ఒక మార్గదర్శిగా ప్రవేశించి, ఆమెను ఓ ‘సతీష్’ అనే వ్యక్తి పందెం నుండి రక్షించడం ద్వారా ఆమె ఒక రక్షక పాత్రను పోషించినా, వ్యక్తిగత జీవితంలో మాత్రం ‘శలభం’లా మాడిపోయింది. ఇక్కడ వైరుధ్యం ఏమిటంటే— వేరొకరిని కాపాడిన వ్యక్తి, తనను తాను కాపాడుకోలేకపోవడం.

ఈ కథలో అసలైన కపటి బాస్. సతీష్‌ది బయటపడిన చెడు అయితే, బాస్ ది మర్యాద అనే ముసుగులో ఉన్న భయంకరమైన నీచత్వం. నీలిమకు సతీష్ గురించి చెడ్డగా చెప్పి, తాను మాత్రం సంధ్యక్క జీవితాన్ని నాశనం చేశాడు. ఇతను సమాజంలో ‘డీసెంట్’గా కనిపించే నయవంచకులకు ప్రతీక.

సతీష్ పాత్ర ద్వారా ఒక క్రూరమైన వాస్తవాన్ని రచయిత్రి నిర్మొహమాటంగా ఎత్తిచూపారు. కొంతమంది యువకులకు అమ్మాయిలను ప్రేమలో పడేయడం అనేది ఒక ‘పందెం’ లేదా ‘ఆట’. మధ్యతరగతి, సామాన్య కుటుంబాల నుంచి వచ్చే అమ్మాయిల భావోద్వేగాలు వీరి పందాల్లో బలైపోతున్నాయి.

కథ ముగింపులో శ్వేత వేసే ప్రశ్నలు ప్రతి పాఠకుడిని ఆలోచింపజేస్తాయి:

“ఎమోషనల్ గా ఎంత స్ట్రాంగ్ గా ఉన్న అమ్మాయిలైనా ‘రిలేషన్షిప్’ అనే దీపం చుట్టూ చేరగానే ఎందుకింత వీకయిపోతారు?”

సంధ్యక్క లాంటి విద్యావంతురాలు, అనుభవం ఉన్న స్త్రీ కూడా ఒక మగాడి మాయమాటలకు లోంగిపోవడం అనేది స్త్రీల సహజమైన ‘నమ్మకాన్ని’ సూచిస్తుంది. అయితే, ఆ నమ్మకం వంచించబడినప్పుడు ప్రాణాలు తీసుకోవడం అనేది విషాదకరం.

రచయిత్రి వాడిన పోలికలు— “గంగరేగి పండులా నునుపు తేలిన బుగ్గలు”, “పారిజాతాలు కుప్పలుగా రాలుతున్నట్లు ఉండే నవ్వు” గమనించదగ్గవి.

“కత్తికి ఒక వైపు పదును ఉంటుంది అని తెలిసినా, రెండో వైపు పదునుకు బలైపోవడం” అనే వాక్యం ఈ కథకు ప్రాణం. సమాజంలో మనుషుల నిజస్వరూపాలను అంచనా వేయడం ఎంత కష్టమో, ముఖ్యంగా స్త్రీలు తమ ఆత్మగౌరవాన్ని కాపాడుకోవడానికి ఎంత జాగ్రత్తగా ఉండాలో ఈ కథ హెచ్చరిస్తుంది.

 ‘వెలుగు రేక’ కథ ఒక మధురమైన ప్రయాణంలా మొదలై, గుండెను బరువుక్కించే ముగింపుతో ముగుస్తుంది. కాలేజీ రోజుల నాటి చిలిపి స్నేహాలు, తెలియని వయసులో పుట్టిన తొలిప్రేమ, ఆపై జీవితం నేర్పే కఠిన వాస్తవాల మధ్య సాగే ఈ కథా గమనం పాఠకులను భావోద్వేగాలకు గురిచేస్తుంది.

కథలో ‘చిన్ని’ అనే పాత్ర ద్వారా కీర్తి, విహారిల మధ్య సాగిన ఫోన్ సంభాషణలు చాలా సహజంగా, ఆనాటి టెలిఫోన్ రోజుల నాటి అమాయకత్వాన్ని గుర్తుచేస్తాయి. మాలిని, టీనాల అల్లరిలో భాగమైనా, కీర్తి తనను తాను విహారికి ‘చిన్ని’గా అర్పించుకున్న తీరు ఆత్మీయంగా ఉంది. “నువ్వు కీర్తివి అయితే బాగుండు” అని విహారి అన్నప్పుడు, ఒక స్త్రీగా కీర్తి పొందిన ఆనందం, భయం, బిడియం చాలా చక్కగా చిత్రించబడ్డాయి.

ఈ కథలో వివేక్ పాత్ర చాలా హుందాగా ఉంటుంది. భార్య తన గతంలోని ఇష్టాన్ని చెబితే, దానిని ఈర్ష్యతో చూడకుండా “నీలాంటి మంచి అమ్మాయి దక్కాలని నాకూ, అతనికి ఇంకో మంచి అమ్మాయి రావాలని ఉందేమో” అని అనడం అతనిలోని పరిణతిని చూపిస్తుంది. విహారి-కీర్తిల మధ్య ఉన్నది ‘అసంపూర్ణ ప్రేమ’ అయితే, వివేక్-కీర్తిల మధ్య ఉన్నది ‘సంపూర్ణమైన భరోసా’.

కథలో అసలైన మలుపు విహారి ఫోన్ కాల్. కీర్తి తన పాత ఇష్టాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ సంబరపడదామనుకునేలోపు, విహారి తన కొడుకు ‘నిహాల్’ గురించి చెప్పిన నిజం కథా వాతావరణాన్ని మార్చేస్తుంది. గలగలా మాట్లాడే విహారికి, అసలు మాట్లాడలేని (ఆటిజం) కొడుకు పుట్టడం అనేది విధి వైపరీత్యం. ఇక్కడ రచయిత్రి ఒక గొప్ప సత్యాన్ని ఆవిష్కరించారు— జీవితం మనం అనుకున్నట్టుగా సాగదు, అది మనకిచ్చే సవాళ్లను స్వీకరించడమే అసలైన జీవనం.

“ఈవేళలో నీవు ఏం చేస్తు ఉంటావో…” అనే పాట తో ఎత్తుగడ మొదట తొలిప్రేమ జ్ఞాపకంగా అనిపించినా, కథ ముగిసేసరికి అది విహారి కొడుకు నిహాల్ పరిస్థితికి అన్వయించబడటం అద్భుతం. ఒకే పాట, ఒకే మనిషిలో రెండు భిన్నమైన భావాలను (ప్రేమ, కరుణ) ఎలా పండిస్తుందో రచయిత్రి గొప్పగా చూపారు.

ఆటిజంతో బాధపడుతున్న నిహాల్ జీవితంలోనూ, అతని కోసం పరితపిస్తున్న విహారి జీవితంలోనూ ఏదో ఒక రోజు వెలుగు రేకలు వికసిస్తాయని కీర్తి కోరుకోవడం ద్వారా కథ ఆశావాదంతో ముగుస్తుంది. నిహాల్ వంటి పిల్లల పట్ల సమాజం చూపించాల్సిన సానుభూతిని ఈ కథ గుర్తు చేస్తుంది.

‘వెలుగు రేక’ కేవలం ఒక ప్రేమకథ కాదు; అది జ్ఞాపకాల దొంతరల నుండి మొదలై బాధ్యతాయుతమైన మానవత్వం వైపు సాగే ప్రయాణం. సంధ్యక్క (శలభం), వసుంధర (దీపధారి) కథల మాదిరిగానే, ఇక్కడ కీర్తి పాత్ర కూడా ఒక లోతైన ఆలోచనతో పాఠకుడిని వదిలివెళ్తుంది.

 ‘ఆరోతనం’ కథ సమాజంలోని అత్యంత సున్నితమైన, వేల ఏళ్లుగా పాతుకుపోయిన ఒక అమానవీయ ఆచారంపై సంధించిన విమర్శనాస్త్రం. తెలంగాణ మాండలికంలో సాగిన ఈ కథ, మట్టి వాసనతో పాటు మనిషి మనుగడకు కావాల్సిన స్వేచ్ఛను గురించి మాట్లాడుతుంది.

భర్త చనిపోయినప్పుడు స్త్రీని వధవ్య దిశగా మార్చే ప్రక్రియ — గాజులు పగలగొట్టడం, బొట్టు తుడవడం, పుస్తెలు తీసేయడం —ఎంత క్రూరంగా ఉంటుందో ఈ కథ కళ్లకు కట్టినట్టు చూపిస్తుంది. భర్తను కోల్పోయిన దుఃఖంలో ఉన్న స్త్రీకి ఓదార్పునివ్వాల్సింది పోయి, ఆమెను ఒక ‘కోతకిచ్చిన ఆవు’లా కూర్చోబెట్టి అలంకారాలన్నీ తీసేయడం వెనుక ఉన్న సామాజిక పైశాచికత్వాన్ని రచయిత్రి ప్రశ్నించారు.

తెలంగాణ యాసలో కథ సాగడం వల్ల అందులోని భావోద్వేగాలు నేరుగా పాఠకుడి గుండెకు హత్తుకుంటాయి. “అగులుబుగులు కావటం”, “తమాయించుకోలేక పోవటం”, “ఆరోతనం” వంటి పదప్రయోగాలు కథకు సహజత్వాన్ని ఇచ్చాయి. ముఖ్యంగా పల్లెల్లో జరిగే కర్మకాండల వాతావరణాన్ని రచయిత్రి అద్భుతంగా సృష్టించారు.

“చనిపోయిన తర్వాత కూడా దేహం సమాజానికి ఉపయోగపడాలి (మెడికల్ కాలేజీకి దానం)” అనే స్వరూప మాటలు ఆమెలోని ఉన్నతమైన మానవతావాదాన్ని చాటుతాయి. సంప్రదాయాల పేరుతో మనుషుల మనసులను కోయడం ఆపాలని ఈ కథ బలంగా చెబుతుంది.

“ఐదోతనం పోతే ఆరోతనం రావాలి” అనడం ఈ కథలోని మేలి మలుపు. ఐదోతనం అంటే భర్త కోసం, కుటుంబం కోసం బతికే స్థితి. ఆరోతనం అంటే  తన కోసం తాను బతికే స్వేచ్ఛా స్థితి. వైధవ్యాన్ని ఒక శాపంగా కాకుండా, ఒక మనిషిగా తన ఇష్టానుసారం బతికే హక్కుగా గుర్తించడమే ‘ఆరోతనం’. ఇది ఒక విప్లవాత్మకమైన ఆలోచన.

నర్సమ్మను ఆ అమానవీయ తంతు నుండి కాపాడి, కూతుళ్లు ఆమెను కారులో తీసుకెళ్లిపోవడం ఒక విముక్తికి ప్రతీక. పాత గోడలను కూల్చి, కొత్త వెలుగులను ఆహ్వానించే ‘ఆరోతనం’ వంటి కథలు ఈనాటి సమాజానికి ఎంతో అవసరం.

 ‘ధిక్కార స్వరం’ కథ ఒక భావోద్వేగపూరితమైన ప్రయాణం. పితృప్రేమలోని మాధుర్యంతో మొదలై, ఒక ఆడపిల్ల ఎదుర్కొన్న అత్యంత జుగుప్సాకరమైన అవమానం, ఆపై ఆమె పొందిన మానసిక పరిణతి, ధైర్యం వైపు ఈ కథ సాగుతుంది.

కథ ప్రారంభంలో నాన్నతో ఉన్న అనుబంధం ఎంతో అందంగా చిత్రించబడింది. “నా అంతరంగపు అంతరిక్షం నాన్న”, “నా హెర్క్యూలస్” వంటి పదప్రయోగాలు తండ్రి పట్ల ఆమెకున్న అపారమైన గౌరవాన్ని చాటుతాయి. నాన్న భుజాల మీద విమానం ఆట, స్కూటర్ ప్రయాణాలు పాఠకులకి బాల్యాన్ని గుర్తుచేస్తాయి. తండ్రి మరణం తర్వాత ఆ శూన్యాన్ని అమ్మ తన కష్టంతో ఎలా నింపిందో రచయిత్రి ఎంతో హృద్యంగా రాశారు.

రూప తండ్రి (అంకుల్) పాత్ర ఒక పక్క నాన్నలా ఆప్యాయత చూపిస్తూనే, మరోపక్క లోపల విషాన్ని దాచుకున్న మృగంలా ఆయన ప్రవర్తన మనల్ని దిగ్భ్రాంతికి గురిచేస్తుంది. “నడుము చుట్టూ చెయ్యి వెయ్యి” అని ఆయన అన్న మాట, ఆపై అన్న వెకిలి మాటలు ఒక ఆడపిల్ల ప్రపంచాన్ని ఎలా కుదిపేస్తాయో రచయిత్రి చాలా సున్నితంగా, అంతే బలంగా వివరించారు. ఈ ప్రవర్తనను ‘ఇన్‌ఫ్లూయెంజా’ వైరస్‌తో పోల్చడం చాలా సముచితంగా ఉంది.

అవమానం జరిగినప్పుడు తక్షణమే స్పందించలేకపోవడం, ‘రూపని కూడా ఇలాగే తీసుకెళ్తారా?’ అని అనడం వంటివి ఒక సగటు ఆడపిల్లలో కలిగే గందరగోళానికి, భయానికి ప్రతీకలు. ఆ సంఘటన ఆమెను ఏళ్ల తరబడి వేధించడం, ‘నేను ఎందుకు తిట్టలేకపోయాను?’ అని తనను తాను నిందించుకోవడం చాలా సహజంగా ఉంది.

జీవితంలో చేదు అనుభవాలు ఎదురైనప్పుడు, వాటిని తుడిచివేసే ఒక వెలుగులా అజయ్ పాత్ర ప్రవేశిస్తుంది. భార్య గతాన్ని, ఆమె బాధను అర్థం చేసుకుని, ఆమెను ఎదిరించమని ప్రోత్సహించే భర్తగా అజయ్ ఈ కథలో ఒక పాజిటివ్ ఎనర్జీని ఇస్తాడు. “ధిక్కార స్వరమే ఈ వైరస్‌కు యాంటీ డోస్” అని ఆయన అన్న మాట కథకు ప్రాణం పోసింది.

కథ ముగింపులో కథానాయిక మళ్ళీ హాస్పిటల్ లోపలికి వెళ్లడం ఒక కీలక మలుపు. తన స్నేహితురాలు రూపకు నిజం చెప్పాలని నిర్ణయించుకోవడం, ముఖ్యంగా గీత అనే అమాయకపు అమ్మాయి ఆ రాక్షసుడి బారిన పడకుండా కాపాడాలనుకోవడం ఆమెలోని సామాజిక బాధ్యతను, ధైర్యాన్ని చూపిస్తుంది. దశాబ్దాల మౌనాన్ని బద్దలు కొడుతూ ఆమె వినిపించబోయే ఆ ‘ధిక్కార స్వరం’ కోసం పాఠకుడు మనస్ఫూర్తిగా ఎదురుచూస్తాడు.

ఈ కథ ప్రతి ఆడపిల్లకి ఒక సందేశం. ఆప్యాయత ముసుగులో వచ్చే అసభ్యతను గుర్తించడం, భయం వదిలి నిలదీయడం ఎంత అవసరమో ఈ కథ చెబుతుంది. స్వర్ణ కిలారి గారు మనుషుల మనస్తత్వాలను, ముఖ్యంగా ఆడవాళ్ల అంతరంగ మథనాన్ని ఎంతో అద్భుతంగా ఆవిష్కరించారు.

 ‘గోడవతల’ కథ సమాజంలోని మతపరమైన సరిహద్దులను దాటిన మనుషుల మధ్య ఉండే సహజమైన అనుబంధాన్ని, మానవత్వాన్ని ఎంతో ఆర్ద్రంగా ఆవిష్కరించింది. కేవలం రెండు ఇళ్ల మధ్య ఉన్న రాతిగోడను కేంద్రబిందువుగా చేసుకుని, ఆ గోడ ఎలా విభజన కాకుండా, ఒక ఆసరాగా మారిందో రచయిత్రి అద్భుతంగా చిత్రించారు.

కథలో గోడ అనేది ఒక సరిహద్దు కాదు, అది ఇద్దరు స్నేహితురాళ్ల (అత్తమ్మ  ‘తురకోల్లాంటీ’) కష్టసుఖాలను పంచుకునే ఒక వేదిక. “స్కూల్ మేట్స్ లాగా వాళ్ళు వాల్ మేట్స్” అనడం చమక్కు. ఒకరి పండుగ వంటకాలు మరొకరికి గోడ ఇవతల నుండి అందజేయడం అనేది మన దేశంలోని గంగా-జమునా తెహజీబ్ (మత సామరస్యం) కి ప్రతీక.

జునైద్ మరణం ఈ కథలో ఒక విషాదకరమైన మలుపు. అద్దె ఇంట్లో ఉండేవారికి, స్వంత ఇల్లు లేని వారికి మరణం సంభవించినప్పుడు ఎదురయ్యే అతిపెద్ద సమస్య ‘జాగా’ (స్థలం). చనిపోయిన కొడుకు కోసం ఏడవాలా లేక అతని శవాన్ని ఉంచడానికి కాస్త చోటు కోసం ఏడవాలా అన్న తల్లి వేదన పాఠకుడి గుండెను తాకుతుంది.

నాకు ఈ కథలో రెండు భిన్నమైన ఆలోచనా ధోరణులు కనిపించాయి:

• అనిత: విద్యావంతురాలు, సోషల్ మీడియాలో గొప్ప పోస్టులు పెడుతుంది కానీ, తన స్వంత ఇంటి విషయంలోకి వచ్చేసరికి ‘అరిష్టం’ అనే పేరుతో మతపరమైన వివక్షను చూపిస్తుంది.

• అత్తమ్మ & ప్రవీణ అత్తగారు: పాతకాలపు మనుషులైనా, ఆపదలో ఉన్న మనిషిని ఆదుకోవడమే పరమావధిగా భావించారు. మతం కంటే మనిషి చావు ముఖ్యం అని భావించి, శవాన్ని ఇంట్లోకి అనుమతించిన వారి నిర్ణయం ఒక నిశ్శబ్ద విప్లవం.

జునైద్ తాగుడుకి బానిసైనా, చనిపోయే ముందు తన ఉద్యోగం భార్యకి, తన సేవింగ్స్ తల్లికి అందేలా చూడమని చెప్పడం అతని బాధ్యతాయుతమైన ముగింపును సూచిస్తుంది. మైబ్బీ మాటల్లో కొడుకు పోయాడన్న బాధ కంటే, అతను ఒక ‘మంచి ఇంటి నుండి సాగనంపబడ్డాడు’ అనే తృప్తి కనిపించడం నేటి అద్దె ఇళ్ల సంస్కృతిలోని క్రూరత్వాన్ని పరోక్షంగా ఎండగడుతుంది.

కథాంతంలో ‘ఐరనీ ఆఫ్ లైఫ్’ ని చక్కగా చూపించారు. ఒకే సమయంలో ఒక గోడ వైపు చావు వేడుక (మామయ్య పదేళ్ల కార్యక్రమం), మరో వైపు చావు వేదన (జునైద్ పంచనామా) జరగడం జీవితంలోని చేదు వాస్తవాన్ని గుర్తు చేస్తుంది. మటన్ మసాలా వాసన, సాంబ్రాణి పొగ వాసన కలగలిసిన ఆ వాతావరణం మానవ జీవితం ఎన్ని వైరుధ్యాల కలయికో చెబుతుంది.

“గోడమీదుగా ఆ ఇద్దరు స్నేహితురాళ్ళ చేతులు కలుసుకోవడం” అనే దృశ్యం ఈ కథకు ఒక అద్భుతమైన ముగింపు. కులమతాల గోడలు మన చుట్టూ ఎన్ని ఉన్నా, మానవత్వం ఉన్న మనుషులు వాటిని ఎలా ఆసరాగా మార్చుకోగలరో ఈ కథ చెబుతుంది.

‘ఖుదా గవా’ కథ, సమాజంలోని మతపరమైన విద్వేషం, గుడ్డి నమ్మకాలు. విచక్షణారహితమైన ఆవేశం ఒక అమాయకపు ప్రాణాన్ని ఎలా బలితీసుకుంటాయో కళ్లకు కట్టినట్టు చూపిస్తుంది.

శివరాత్రి పర్వదినాన శివాలయంలో ఎవరో మాంసం ముద్ద వేశారన్న వార్త ఊరిని అల్లకల్లోలం చేస్తుంది. దీని వెనుక ‘కుట్ర’ ఉందన్న అనుమానం, పన్నాలాల్ సేటు అనే వ్యాపారి స్వార్థం…ఇవన్నీ కలిసి రహీమ్ అనే అమాయక విద్యార్థిని బలిపశువును చేస్తాయి. కేవలం ముస్లిం కావడమే వాడు చేసిన నేరంగా భావించి, నిజనిజాలు తెలుసుకోకుండా జనం రాక్షసుల్లా ప్రవర్తిస్తారు. చివరకు అది ఒక పిల్లి చేసిన పని అని తేలడంతో అందరూ సిగ్గుతో తలదించుకుంటారు.

మనిషి చేసే పూజ కంటే, పిల్లి వేసిన మాంసం ముద్ద ద్వారా దేవుడు మనుషుల నిజస్వరూపాన్ని (అసహనం, హింస) బయటపెట్టాడన్నది గొప్ప వ్యంగ్యం.

“మూర్ఖత్వం తోటి మీ అందరి మెదళ్లు బండ బారిపోయినయా!?” అన్న సీతారాం మాటలు ఈ కథకు ఆత్మ. కంటితో చూసింది కూడా ఒక్కోసారి అబద్ధం కావచ్చు, కానీ విచక్షణ లేకుండా ప్రవర్తించడం క్షమించరాని నేరం. మతాల కంటే మానవత్వం గొప్పదని, ఆవేశం కంటే ఆలోచన ముఖ్యం అని ఈ కథ హెచ్చరిస్తుంది.

 ‘ఖాండవ దహనం’ కథ మారుతున్న కాలంలో మనుషుల మధ్య, ముఖ్యంగా తల్లిదండ్రులు-పిల్లల మధ్య తెగిపోతున్న అనుబంధాలకు ఒక నిలువెత్తు దర్పణం. ఈ కథ చదువుతుంటే గుండె బరువెక్కక మానదు.

మహాభారతంలో ఖాండవ వనాన్ని దహనం చేసినప్పుడు అందులోని జీవరాశి అంతా ఎలా కాలి బూడిదయ్యిందో, ఈ కథలో రాజశేఖర్ అనే అటవీ అధికారి మనసులోని ‘అడవి’ (ప్రేమ, ఆశలు, జ్ఞాపకాలు) తన కొడుకుల ప్రవర్తన వల్ల అలానే దగ్ధమైపోయింది. చివరికి తన ఉనికిని తనే కోల్పోవడం ఒక మానసిక ‘దహనం’.

కథలో ‘అడవి’ అనేది కేవలం చెట్లు, పువ్వులు కాదు; అది సహజత్వం, నిబద్ధత  ప్రాణం. సుమతమ్మ అడవికి ప్రతీక. ఆమె అమాయకత్వం, చెట్లపై ఆమెకున్న ప్రేమ రాజశేఖర్‌ను మార్చివేసింది. రాజశేఖర్ అడవిని రక్షించే అధికారిగా ఉంటూ, సుమతమ్మ అనే అడవిని తన గుండెల్లో దాచుకున్నాడు. “ఏ చెట్టునీ చంపను” అనే మాట ద్వారా అతను మానవత్వానికి కట్టుబడ్డాడు.

కొడుకులు అమెరికా వెళ్లడం, అక్కడ యాంత్రిక జీవితానికి అలవాటు పడి కన్నవారిని కేవలం ఆస్తి పంపకాల కోసం ఉపయోగించుకోవడం నేటి సమాజంలోని చేదు నిజం. తల్లి చావు బతుకుల్లో ఉన్నప్పుడు కూడా ‘లీవ్ దొరకదు’, ‘లోన్లు ఉన్నాయి’ అని చెప్పే సాకులు పిల్లల భావోద్వేగ దారిద్య్రాన్ని సూచిస్తాయి.

షేక్స్పియర్ రాసిన కింగ్ లియర్ ట్రాజెడీ లా రాజశేఖర్ తన కష్టార్జితాన్ని పిల్లలకు ఇచ్చివేసిన తర్వాతే వారి అసలు రంగు బయటపడుతుంది. ఆస్తులకు ఉన్న విలువ ఆస్తులు ఇచ్చిన వారికి లేకపోవడం వృద్ధాప్యంలో తల్లిదండ్రులు ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద శాపం.

కథలో రాజశేఖర్ అనుభవించిన వేదన, సుమతమ్మ మౌన రోదన పాఠకుడిని కదిలిస్తాయి. కొడుకులు అస్తికలను ‘నయగారా ఫాల్స్’లో కలుపుతామనడం వారి విదేశీ వ్యామోహానికి, సంప్రదాయాల పట్ల ఉన్న అవహేళనకు నిదర్శనం.

‘ఖాండవ దహనం’ కేవలం ఒక వృద్ధ దంపతుల కథ కాదు; విలువల విలుప్తమైపోతున్న ఆధునిక సమాజానికి ఒక హెచ్చరిక. పిల్లల ఎదుగుదల కోసం సర్వం ధారపోసే తల్లిదండ్రులకు, చివరికి మిగిలేది ఒంటరితనం  శూన్యం అనే నిజాన్ని ఈ కథ ఎంతో ఆర్ద్రంగా ఆవిష్కరించింది.

రచయిత్రి సైన్స్ పట్టభద్రురాలు. శాస్త్రీయ పదాలు, ముఖ్యంగా వైద్య పరిభాష స్పష్టంగా, తప్పులు లేకుండా ఉంది. రచయిత్రి ఈ కథలో ఒక లోతైన వాస్తవాన్ని చెప్పారు: “అమెరికాలో అన్నీ ఉంటాయి, ఒక్క టైము తప్ప. ఇండియాలో ఏమీ ఉండదు, ఒక్క టైము తప్ప.”

 ‘నా ఆత్మకథ’ కథ, మరణం తర్వాత ఒక స్త్రీ తన జీవితాన్ని, తను ప్రేమించిన వ్యక్తి వల్ల ఎదురైన మోసాన్ని, సమాజంలోని ద్వంద్వ ప్రమాణాలను సింహావలోకనం చేసుకునే అద్భుతమైన కథనం.

కథ ప్రారంభమే చాలా ఆసక్తికరంగా ఉంటుంది. మరణం తర్వాత ఆత్మకు లభించే ప్రశాంతత, బతికున్నప్పుడు మనిషి పడే తాపత్రయం మధ్య ఉన్న తేడాను రచయిత్రి శకుంతల పాత్ర ద్వారా ఎంతో లోతుగా వివరించారు. శవం చుట్టూ చేరిన మనుషుల మాటలు, వారి నిజస్వరూపాలు మరణం తర్వాతే స్పష్టంగా కనిపిస్తాయన్నది ఒక చేదు నిజం.

శకుంతల జీవితాన్ని నాశనం చేసిన భరత్ బావ పాత్ర నేటి సమాజంలోని స్వార్థపరులకు నిదర్శనం. మొదట కుటుంబ బాధ్యతల పేరుతో పెళ్లిని వాయిదా వేయడం, అమెరికా వెళ్లడం కోసం మరొకరిని వివాహం చేసుకోవడం, అన్నిటికంటే దారుణమైన విషయం, క్యాన్సర్ వచ్చి ఒంటరివాడైనప్పుడు మళ్ళీ శకుంతల దగ్గరకు వచ్చి, ఆమె ప్రేమను, డబ్బును వాడుకుని చివరకు ఆమెనే “గెటవుట్” అనడం.

శకుంతల తన చిన్నన్న, అక్కల నుంచి పొందిన ఆదరణ ఒక గొప్ప సాంత్వన. ముఖ్యంగా చిన్నన్న పాత్ర శకుంతలకు ఒక వెలుగు దారిలా నిలిచింది. ఒక ఆడపిల్లకు పుట్టినిల్లు ఇచ్చే భరోసా ఆమె జీవితంలో ఎదురయ్యే తుఫానులను తట్టుకునే శక్తిని ఇస్తుందని ఈ కథ నిరూపించింది.

శ్మశాన వాటికలో శవాన్ని ఎలా పడుకోబెట్టాలి, గోరీ ఎక్కడ కట్టాలి అనే విషయాల మీద గొడవ పడే జనం, ఆ మనిషి బతికున్నప్పుడు ఆమె పడిన నరకాన్ని పట్టించుకోకపోవడం సమాజంలోని ఐరనీ ని రచయిత్రి ఎండగట్టింది. “ఊరికి అరిష్టం” అనే మూఢనమ్మకాల కంటే, ఒక మనిషి ఆఖరి కోరిక గౌరవించబడటం ముఖ్యమని ఈ కథ చెబుతుంది.

శకుంతల తన ఆస్తిని తనను మోసం చేసిన బావకు కాకుండా, ఊరి బడికి, పేద పిల్లలకు రాయడం ఆమె అసలైన విజయం. ఒకప్పుడు ప్రేమలో ఓడిపోయిన శకుంతల, తన ఆత్మకథ ముగింపులో ఒక స్వేచ్ఛా సంకల్పంగా గెలిచింది. తన ప్రేమకు సమాధి కట్టుకోవాల్సిన అవసరం లేదని, ఆమె ఆశయం బడి రూపంలో జీవించి ఉంటుందని నిరూపించింది.

“శకుంతల ఇకపై జ్ఞాపకం మాత్రమే కాదు. ఆమె ఒక స్వేచ్ఛా సంకల్పం.” అన్న ముగింపు వాక్యం ప్రేమ పేరుతో జరిగే దోపిడీని నిరసిస్తూ, ఆత్మగౌరవంతో కూడిన ముగింపు.